Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Puruṣottama-māhātmya

The Greatness of Puruṣottama Kṣetra

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरषोत्तमम् । वसूनां पावको यद्वद्रुद्राणां शंकरो यथा ॥ १३ ॥

tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puraṣottamam | vasūnāṃ pāvako yadvadrudrāṇāṃ śaṃkaro yathā || 13 ||

اسی طرح تمام تیرتھوں میں پُرُشوتّم سب سے برتر ہے؛ جیسے وسوؤں میں پاوک (آگ) سردار ہے اور رودروں میں شنکر سب سے اعلیٰ ہے۔

tathāso/likewise
tathā:
Discourse connector (सम्बन्ध-सूचक)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (तुलना/अन्वय-अव्यय)
samasta-tīrthānāmof all the pilgrimage places
samasta-tīrthānām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsamasta (प्रातिपदिक) + tīrtha (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Genitive (6/षष्ठी), Plural (बहुवचन); कर्मधारयः—समस्तानि तीर्थानि
variṣṭhamthe best/supreme
variṣṭham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvariṣṭha (प्रातिपदिक; superlative of vṛddha/vara)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1/2 विभक्ति), Singular (एकवचन); superlative (तमप्/इष्ठ) used adjectivally
puruṣa-uttamamPuruṣottama (the Supreme Person)
puruṣa-uttamam:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण/विशेष्य)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1/2 विभक्ति), Singular (एकवचन); तत्पुरुषः—पुरुषेषु उत्तमः (name/title: Puruṣottama)
vasūnāmof the Vasus
vasūnām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootvasu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
pāvakaḥAgni (fire)
pāvakaḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootpāvaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Singular (एकवचन)
yadvatjust as
yadvat:
Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootyadvat (अव्यय)
FormAvyaya; comparative particle (यद्वत् = यथा)
rudrāṇāmof the Rudras
rudrāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
śaṃkaraḥŚaṅkara (Śiva)
śaṃkaraḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootśaṃkara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Singular (एकवचन)
yathāas/like
yathā:
Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
FormAvyaya; comparative particle/adverb (उपमा-अव्यय)

Narada (in dialogue context with Sanatkumara tradition; verse presented as a doctrinal assertion within Uttara-Bhaga tirtha-mahatmya narration)

Vrata: none

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

P
Puruṣottama
P
Pāvaka (Agni)
V
Vasus
Ś
Śaṅkara (Śiva)
R
Rudras

FAQs

It establishes a hierarchy of sacred power: Puruṣottama is declared the supreme tīrtha, using well-known Vedic-style comparisons (chief among a class) to affirm its unrivaled merit for dharma and purification.

By naming Puruṣottama as the foremost among tīrthas, it implicitly directs the devotee toward Viṣṇu-centered worship and remembrance at the highest holy locus, framing pilgrimage as an aid to Viṣṇu-bhakti and surrender.

The verse uses a traditional classificatory method (gaṇa/varṣa-style ‘best among a group’) common in śāstric discourse; it supports ritual decision-making in tīrtha-yātrā by prioritizing a principal kṣetra over secondary sites.