Shloka 69

The Greatness of Kāśī (Avimukta): Pilgrimage Calendar, Yātrā-Dharma, and the Network of Śiva-Liṅgas

Devanagari script

एवमेतानि सर्वाणि शिवलिंगानि मोहिनि । कथितानि मया तुभ्यं क्षेत्रेऽस्मिन्नविमुक्तके ॥ ६९ ॥

Transliteration

evametāni sarvāṇi śivaliṃgāni mohini | kathitāni mayā tubhyaṃ kṣetre'sminnavimuktake || 69 ||

Translation

اے موہنی، اس طرح میں نے اس اَوِمُکت نامی مقدس کھیتر میں موجود یہ تمام شِو لِنگ تمہیں بیان کر دیے ہیں۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)

• एतानि: these
• एतानि: Karma (कर्म; understood object of ‘told’)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण of एतानि/शिवलिङ्गानि

• शिवलिङ्गानि: Śiva-liṅgas
• शिवलिङ्गानि: Karma (कर्म; object of कथितानि)
• Type: Noun
• Root: शिव + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; समासः—शिवस्य लिङ्गानि (liṅgas of Śiva)

• मोहिनि: O Mohinī
• मोहिनि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मोहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• कथितानि: have been described
• कथितानि: Kriyā (क्रिया; passive predicate)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अर्थः—‘have been told’

• मया: by me
• मया: Karta (कर्ता; agent in passive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/स्त्री (speaker), तृतीया, एकवचन; pronoun ‘by me’

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन; pronoun ‘to you’

• क्षेत्रे: in the sacred place/field
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंस, सप्तमी, एकवचन; विशेषण of क्षेत्रे

• अविमुक्तके: at Avimuktaka (Kāśī)
• अविमुक्तके: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्तक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; स्थाननाम (place-name)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Shiva
• Avimukta Kshetra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It functions as a concluding marker: the narrator completes the account of the Śiva-liṅgas located in Avimukta-kṣetra, emphasizing the kṣetra’s sanctity as a focal point for pilgrimage merit and Śiva-upāsanā.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By centering devotion on a sacred geography (Avimukta) and its liṅgas, the verse supports bhakti expressed through darśana, worship, and remembrance of Śiva in a consecrated tīrtha setting.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught in this verse; the practical takeaway is tīrtha-related practice—knowing the kṣetra name (Avimukta) and its recognized liṅga-sites for correct pilgrimage and ritual orientation.