Shloka 96

Pūjādi-kathana — Gaṅgā Vratas, Tenfold Worship, Stotra, and Mokṣa on the Riverbank

Devanagari script

अर्द्धोदकेन जाह्नव्यां म्रियतेऽनशनेन यः । स याति न पुनर्जन्म ब्रह्मसायुज्यमेति च ॥ ९६ ॥

Transliteration

arddhodakena jāhnavyāṃ mriyate'naśanena yaḥ | sa yāti na punarjanma brahmasāyujyameti ca || 96 ||

Translation

جو شخص جاہنوی (گنگا) میں کمر تک پانی میں رہ کر بھوک ہڑتال/انشن کے ذریعے جسم چھوڑ دے، وہ پھر جنم نہیں لیتا اور برہمن کے ساتھ سائیوجیہ پاتا ہے۔

Word by Word

• अर्द्ध-उदकेन: with half-water (standing in water up to half)
• अर्द्ध-उदकेन: Karana (करण/Instrument, condition)
• Type: Noun
• Root: अर्द्ध (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (अर्द्धं उदकम् = अर्द्धोदकम्); नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्

• जाह्नव्याम्: in the Jahnavi (Ganga)
• जाह्नव्याम्: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: जाह्नवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• म्रियते: dies
• म्रियते: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• अनशनेन: by fasting
• अनशनेन: Karana (करण/Means/condition)
• Type: Noun
• Root: अनशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; सम्बन्धबोधकः सापेक्ष-सर्वनाम

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अन्वादेशः

• याति: goes/attains
• याति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (negation particle)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्ति-बोधक-अव्ययम् (adverb)

• जन्म: birth (rebirth)
• जन्म: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; ‘न … जन्म’ इति—पुनर्जन्म न (no rebirth)

• ब्रह्म-सायुज्यम्: union with Brahman
• ब्रह्म-सायुज्यम्: Karma (कर्म/Object/Goal)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + सायुज्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: ब्रह्मणः सायुज्यम्); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• एति: attains
• एति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

Speaker

Narada (teaching Tirtha-mahātmya in Uttara-bhāga context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Jahnavi (Ganga)
• Brahman

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents Gaṅgā (Jāhnavī) as a supreme tīrtha where an extreme vow—fasting unto death while immersed waist-deep—can culminate in mokṣa, described here as freedom from rebirth and brahma-sāyujya.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though the verse speaks in the language of tīrtha and vrata, its implied bhakti is surrender: approaching Gaṅgā as sacred, undertaking austerity with faith, and offering one’s final act as dedication toward the highest reality (Brahman).

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual discipline (kalpa/vrata-prayoga) is implied—observing a specific vow (anaśana) at a specified sacred locus (Jāhnavī) with a defined posture/condition (arddhodaka), reflecting procedural rigor typical of vrata literature.