Shloka 45

Dharmāṅgada’s Discourse (Dharmāṅgadopadeśa) in the Mohinī Episode

Devanagari script

धात्रीस्नानं वरारोहे दुर्लभो हरिवासरः । दुर्लभं पर्वकाले तु स्नानं शीतलवारिणा ॥ ४५ ॥

Transliteration

dhātrīsnānaṃ varārohe durlabho harivāsaraḥ | durlabhaṃ parvakāle tu snānaṃ śītalavāriṇā || 45 ||

Translation

اے خوش اندام خاتون، دھاتری (آملکی) پر اسنان نایاب ہے؛ ہری کا مقدس دن بھی نایاب ہے۔ اور پَرو کے وقت ٹھنڈے پانی سے اسنان تو اور بھی نایاب ہے۔

Word by Word

• धात्री-स्नानम्: bath at/with the dhātrī (āmalakī)
• धात्री-स्नानम्: कर्म/विषय (Karma/Topic)
• Type: Noun
• Root: धात्री (प्रातिपदिक) + स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धात्र्याः स्नानम्)

• वर-आरोहे: O noble lady
• वर-आरोहे: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + आरोह (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; कर्मधारयः (वरः आरोहः यस्याः सा)

• दुर्लभः: rare
• दुर्लभः: विशेषण (Viśeṣaṇa/Adjectival predicate)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; adjective used predicatively

• हरि-वासरः: Hari’s day (a Viṣṇu-day)
• हरि-वासरः: कर्ता/विषय (Karta/Topic)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + वासर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हरेः वासरः)

• दुर्लभम्: rare
• दुर्लभम्: विशेषण (Viśeṣaṇa/Adjectival predicate)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; adjective used predicatively

• पर्व-काले: at a festival/holy occasion time
• पर्व-काले: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative of time)
• Type: Noun
• Root: पर्व (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पर्वणः काले); locative of time

• तु: but, indeed
• तु: सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), contrast/emphasis

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: कर्म/विषय (Karma/Topic)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• शीतल-वारिणा: with cool water
• शीतल-वारिणा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: शीतल (प्रातिपदिक) + वारि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; कर्मधारयः (शीतलं वारि)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in the Uttara-Bhaga’s tirtha/vrata context)

Vrata Kalpa

Vrata: Hari-vāsara (general sacred day of Hari; specific vrata not named)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Hari (Vishnu)
• Dhatrī (Āmalakī)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It elevates three meritorious opportunities—Dhātrī/Āmalakī bathing, a day dedicated to Hari, and parva-time cool-water bathing—as rare and therefore especially spiritually potent when obtained.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By centering sacred time (Hari-vāsara) and sacred acts (snāna linked with Dhātrī and parva), it frames devotion to Vishnu as practiced through disciplined observances that honor Hari through body, time, and intention.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa/ritual timing is implied via parva-kāla (festival junctions), emphasizing choosing auspicious sacred times for observances; it also reflects traditional vrata–snāna procedure (cool-water bath as a prescribed austerity).