Shloka 44

Dharmāṅgada’s Discourse (Dharmāṅgadopadeśa) in the Mohinī Episode

Devanagari script

दुर्लभा वसुधा चीर्णं व्रतं पातकनाशनम् । धेनुस्तिलमयी सुभ्रु दुर्लभा विप्रगामिनी ॥ ४४ ॥

Transliteration

durlabhā vasudhā cīrṇaṃ vrataṃ pātakanāśanam | dhenustilamayī subhru durlabhā vipragāminī || 44 ||

Translation

اے خوبرو ابرو والی، وسودھا (اور اس کی دستیابی) نایاب ہے؛ شاستر کے مطابق کیا گیا ورت پاپوں کو مٹاتا ہے۔ تل سے بنی دھینو نایاب ہے—خصوصاً برہمن کو دان دینے کے لیے۔

Word by Word

• दुर्लभा: rare
• दुर्लभा: विशेषण (Viśeṣaṇa/Adjectival predicate)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; adjective used predicatively

• वसुधा: earth; land
• वसुधा: कर्ता/विषय (Karta/Topic)
• Type: Noun
• Root: वसुधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• चीर्णम्: observed, practiced
• चीर्णम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: चर् (धातु) → चीर्ण (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• व्रतम्: vow, religious observance
• व्रतम्: कर्म/विषय (Karma/Topic)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• पातक-नाशनम्: sin-destroying
• पातक-नाशनम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: पातक (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पातकस्य नाशनम्) used adjectivally for व्रतम्

• धेनुः: cow
• धेनुः: कर्ता/विषय (Karta/Topic)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• तिल-मयी: made of sesame
• तिल-मयी: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: तिल (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तृतीया/उपपद-तत्पुरुषार्थे (तिलैः मयी = made of sesame)

• सुभ्रु: O fair-browed one
• सुभ्रु: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: सुभ्रू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; indeclinable-like vocative form in -u

• दुर्लभा: rare
• दुर्लभा: विशेषण (Viśeṣaṇa/Adjectival predicate)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; adjective used predicatively

• विप्र-गामिनी: going to/fit for a brāhmaṇa
• विप्र-गामिनी: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + गामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विप्रस्य गामिनी = going to/associated with a brāhmaṇa)

Speaker

Narada (teaching in a vrata/dāna-mahātmya passage; addressed to a female interlocutor)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights that sincerely performed vratas and properly directed dāna (charity) function as pātaka-nāśana—means for reducing the burden of sin and purifying one’s life through dharmic discipline.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By stressing vow-observance and sacred gifting as purifying acts, it supports bhakti as a lived practice—devotion expressed through regulated conduct, self-restraint, and offerings aligned with śāstric injunctions.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual procedure (kalpa/vidhi) is implied: the verse points to a specific dāna item (tila-dhenu) and the proper recipient (a brāhmaṇa), reflecting śāstric rules about materials, intention, and eligibility in rites.