Shloka 48

The Description of Kāśī (Kāśī-māhātmya): Avimukta, Kapālamocana, and Śiva’s Purification

Devanagari script

बहुजनिसुकृताप्य मंगलार्ह श्रुतिवेद्य श्रुतिधाम शांतशुद्ध । तव वरद वरेण्यमंघ्रियुग्मं शरणं प्राप्तमघार्दितं प्रपाहि ॥ ४८ ॥

Transliteration

bahujanisukṛtāpya maṃgalārha śrutivedya śrutidhāma śāṃtaśuddha | tava varada vareṇyamaṃghriyugmaṃ śaraṇaṃ prāptamaghārditaṃ prapāhi || 48 ||

Translation

اے عطائے نعمت کرنے والے! جو ہر مبارک عبادت کے لائق، ویدوں سے معلوم اور خود وید-دھام، نہایت پُرسکون اور کامل پاک ہے—میں گناہوں سے ستایا ہوا، تیرے برگزیدہ قدموں کے جوڑے کی پناہ میں آیا ہوں، جو بہت سے جنموں کی نیکی سے ملتی ہے؛ میری حفاظت فرما۔

Word by Word

• बहु-जनि-सुकृत-आप्य: O one attainable by many births’ merits
• बहु-जनि-सुकृत-आप्य: सम्बोधन (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक) + जनि (प्रातिपदिक) + सुकृत (प्रातिपदिक) + आप्य (कृदन्त; √आप् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; कृदन्त-विशेषण: आप्य = प्राप्तव्य/प्राप्य (gerundive/तव्यत्-अर्थ)

• मङ्गल-अर्ह: O worthy of auspiciousness
• मङ्गल-अर्ह: सम्बोधन (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: मङ्गल (प्रातिपदिक) + अर्ह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; विशेषण

• श्रुति-वेद्य: O knowable through the Śruti
• श्रुति-वेद्य: सम्बोधन (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक) + वेद्य (कृदन्त; √विद् धातु, क्तव्य/यत्-अर्थ)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; विशेषण

• श्रुति-धाम: O abode of the Śruti
• श्रुति-धाम: सम्बोधन (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक) + धामन्/धाम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; ‘धाम’ = abode/seat

• शान्त-शुद्ध: O peaceful and pure
• शान्त-शुद्ध: सम्बोधन (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (कृदन्त; √शम् धातु, क्त) + शुद्ध (कृदन्त; √शुध्/√शुच् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; विशेषण

• तव: of you/your
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• वरद: O giver of boons
• वरद: सम्बोधन (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वरद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• वरेण्यम्: most excellent, choice
• वरेण्यम्: कर्म (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वरेण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/Accusative), एकवचन; विशेषण

• अङ्घ्रि-युग्मम्: pair of feet
• अङ्घ्रि-युग्मम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्घ्रि (प्रातिपदिक) + युग्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• शरणम्: refuge
• शरणम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘as refuge’

• प्राप्तम्: attained/approached
• प्राप्तम्: कर्म (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (कृदन्त; √प्राप् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त; शरणम्/अङ्घ्रियुग्मम् इत्यस्य विशेषणम्

• अघ-अर्दितम्: afflicted by sin
• अघ-अर्दितम्: कर्म (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अघ (प्रातिपदिक) + अर्दित (कृदन्त; √अर्द् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘अघैः अर्दितम्’ = afflicted by sin

• प्रपाहि: protect (me)
• प्रपाहि: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पा (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्ग: प्र-

Speaker

Narada (prayerful address within the Uttara-Bhaga narrative)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches śaraṇāgati (taking refuge) at the Lord’s feet as the decisive remedy for sin and fear, emphasizing that grace is approached through humility and accumulated puṇya, yet finalized by surrender.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is expressed as reverent praise (Veda-known, pure, auspicious Lord) and personal surrender—seeking protection not by self-assertion but by trusting the Lord as varada (the giver of boons) and sole refuge.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse highlights Śruti-pramāṇa (Vedas as authority): the Lord is “śruti-vedya” and “śruti-dhāma,” reinforcing that devotional worship and refuge align with Vedic testimony rather than mere personal speculation.