Shloka 10

The Account of Kāṣṭhīlā (Kāṣṭhīlā-ākhyāna) within the Mohinī Narrative

Devanagari script

कामार्तेन विमूढेन तन्न योऽग्यं विचिंतितम् । यद्देयं तद्ददात्येष ह्यदेयं प्रार्थयस्व मा ॥ १० ॥

Transliteration

kāmārtena vimūḍhena tanna yo'gyaṃ viciṃtitam | yaddeyaṃ taddadātyeṣa hyadeyaṃ prārthayasva mā || 10 ||

Translation

خواہش سے بے قرار اور فریب خوردہ ہو کر اس نے مناسب بات نہیں سوچی۔ یہ وہی دے گا جو دینے کے لائق ہے؛ لہٰذا جو اَدیہ (ناقابلِ عطا) ہے وہ مجھ سے نہ مانگو۔

Word by Word

• कामार्तेन: by one afflicted with desire
• कामार्तेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: काम (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन (Singular); तृतीया-सम्बन्धे: 'कामेन आर्तः' = afflicted by desire; विशेषण (qualifying विमूढेन)

• विमूढेन: by the deluded (one)
• विमूढेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: विमूढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular); विशेषण (implied agent)

• तत्: that
• तत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); here object of 'विचिन्तितम्' (thing thought)

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध (negation particle)

• यत्: which
• यत्: सम्बन्ध (Relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• अग्यम्: proper; fitting
• अग्यम्: विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying यत्/तत्)

• विचिन्तितम्: was considered; was thought over
• विचिन्तितम्: क्रिया (Kriyā/Predicative participle)
• Type: Verb
• Root: वि√चिन्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे 'has been thought/considered'

• यत्: what (that which)
• यत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; relative pronoun

• देयम्: to be given; fit to be given
• देयम्: विशेषण (Predicative)
• Type: Adjective
• Root: √दा (धातु) + यत् (कृदन्त/भाव्य)
• Form: भाव्य/कर्तव्यतार्थक कृदन्त (gerundive: 'to be given'), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (predicate)

• तत्: that
• तत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; correlative pronoun

• ददाति: gives
• ददाति: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• एषः: this (man); he
• एषः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• हि: indeed; for
• हि: सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (particle: emphasis/for)

• अदेयम्: not to be given; improper to give
• अदेयम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: अ (निषेध) + देय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'not to be given' (negated gerundive)

• प्रार्थयस्व: ask; request
• प्रार्थयस्व: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र√अर्थ् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, आत्मनेपद

• मा: do not
• मा: निषेध (Prohibition)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध (prohibitive particle used with imperative)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities

• Narada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches restraint and discernment: desire clouds judgment, so one should seek only what is dharmically appropriate, and avoid pressuring others to give what is improper.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is supported by purity of intention; a devotee avoids greedy or adharmic demands and cultivates contentment (santoṣa), making one’s conduct aligned with worship and humility.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

While not a technical Vedanga instruction, it reflects dharma-nīti used in smārta practice: discerning what is 'deya' vs 'adeya' when performing dana in ritual contexts.