Shloka 42

Pātivratya-kathana

The Narrative of the Pativrata

Devanagari script

संवत्सररणे घोरे पितुर्वचनकारणात् । अवाप कटिसूत्रं तु दैत्यराजप्रियास्थितम् ॥ ४२ ॥

Transliteration

saṃvatsararaṇe ghore piturvacanakāraṇāt | avāpa kaṭisūtraṃ tu daityarājapriyāsthitam || 42 ||

Translation

ایک سال تک جاری رہنے والی ہولناک جنگ میں، باپ کے حکم کے سبب اس نے دَیتیہ راج کی محبوبہ کے پاس محفوظ کمر بند (کٹِی سُوتر) حاصل کیا۔

Word by Word

• संवत्सर-रणे: in the year-long battle
• संवत्सर-रणे: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संवत्सर (प्रातिपदिक) + रण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: संवत्सरस्य रणम्) — Locative singular

• घोरे: terrible
• घोरे: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम् — agreeing with ‘रणे’

• पितुः: of (his) father
• पितुः: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular

• वचन-कारणात्: because of (his) father’s command
• वचन-कारणात्: हेतु (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: वचनस्य कारणम्) — Ablative singular

• अवाप: obtained
• अवाप: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदी — ‘obtained’

• कटि-सूत्रम्: a waist-cord
• कटि-सूत्रम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कटि (प्रातिपदिक) + सूत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: कट्याः सूत्रम्) — Accusative singular

• तु: indeed/and
• तु: सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle) — emphasis/contrast

• दैत्य-राज-प्रिय-स्थितम्: kept/placed as dear to the demon-king
• दैत्य-राज-प्रिय-स्थितम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक) + राज (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त; √स्था धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष-समास; ‘स्थित’ = क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) — qualifying ‘कटिसूत्रम्’

Speaker

Narada (narrative voice within Uttara-Bhaga Mahatmya section; traditional dialogue frame with Sanatkumara lineage implied)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Daitya-raja

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights steadfastness in duty: enduring a prolonged and frightening ordeal, the protagonist acts from obedience to a righteous instruction (the father’s word) and attains the intended result.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it models bhakti-like fidelity—single-pointed commitment to an आदेश (command) taken as sacred—showing that sincere adherence to a higher directive leads to attainment.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga (like Vyakarana or Jyotisha) is taught in this line; the practical takeaway is dharmic conduct—following legitimate instruction and persevering through hardship.