Shloka 22

Devanagari script

वाजिवेगेन निर्द्धूता वारणाः स्यंदना हयाः । पदातयो निपेतुस्ते मूर्च्छिताः क्षितिमण्डले ॥ २२ ॥

Transliteration

vājivegena nirddhūtā vāraṇāḥ syaṃdanā hayāḥ | padātayo nipetuste mūrcchitāḥ kṣitimaṇḍale || 22 ||

Translation

گھوڑوں کی تیز رفتار کے جھٹکے سے ہاتھی، رتھ اور گھوڑے بکھر گئے؛ اور پیادہ سپاہی بے ہوش ہو کر زمین پر گر پڑے۔

Word by Word

• वाजि-वेगेन: by the speed of the horses
• वाजि-वेगेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाजि (प्रातिपदिक) + वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वाजिनः वेगः)

• निर्धूताः: shaken off, thrown down
• निर्धूताः: कर्मणि-विशेषण (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्धू (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘निर्धूत’ = shaken off/overthrown

• वारणाः: elephants
• वारणाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वारण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• स्यन्दनाः: chariots
• स्यन्दनाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्यन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• हयाः: horses
• हयाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• पदातयः: foot-soldiers
• पदातयः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पदाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• निपेतुः: fell down
• निपेतुः: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + पत् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• ते: they
• ते: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मूर्च्छिताः: fainted, unconscious
• मूर्च्छिताः: कर्ता-विशेषण (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मूर्च्छ् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• क्षिति-मण्डले: on the surface of the earth
• क्षिति-मण्डले: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षितेः मण्डलम्)

Speaker

Suta (narrator)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Rasa: {"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"bhayanaka","emotional_journey":"A sudden surge of martial force culminates in disarray and collapse, shifting from kinetic charge to stunned faintness on the battlefield."}

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It underscores the fragility of embodied power—armies, mounts, and strength collapse in an instant—supporting the Purana’s wider theme that worldly might is unstable compared to dharma and sacred merit (puṇya) gained through tīrtha and devotion.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it contrasts transient martial success with lasting refuge: bhakti and dharma-oriented life are portrayed elsewhere in the Uttara-bhāga as the dependable support, while worldly force (seen here in battlefield collapse) is impermanent.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No explicit Vedāṅga (like Vyākaraṇa, Jyotiṣa, or Kalpa) instruction appears in this verse; it functions as narrative description (ākhyāna) emphasizing impermanence and the limits of physical prowess.