Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 23

The Exposition of the Maheśa Mantra

Mahēśa-mantra-prakāśana

कर्णिकायां यजेन्मूर्तिरीशमीशानदिग्गजम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं दिक्षु तत्पुरुषादिका ॥ २३ ॥

karṇikāyāṃ yajenmūrtirīśamīśānadiggajam | śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ dikṣu tatpuruṣādikā || 23 ||

کنول کی کرنیکا میں اِیش-سوروپ مورتی کی پوجا کرے، اِیشان سمت کے دِگّج سمیت۔ اسے خالص سفٹک کی مانند درخشاں دھیان کرے؛ اور دوسری سمتوں میں ‘تت پورُش’ وغیرہ روپ رکھے॥۲۳॥

karṇikāyāmin the pericarp (of the lotus)
karṇikāyām:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkarṇikā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7/सप्तमी), Singular (एकवचन)
yajetshould worship
yajet:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√yaj (यज् धातु)
FormOptative/vidhi-lin (विधिलिङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
mūrtimthe form/icon
mūrtim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmūrti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2/द्वितीया), Singular (एकवचन)
īśamthe Lord
īśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootīśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2/द्वितीया), Singular (एकवचन)
īśāna-dik-gajamthe directional elephant of Īśāna (NE)
īśāna-dik-gajam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootīśāna + dik + gaja (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2/द्वितीया), Singular (एकवचन); तत्पुरुषः (īśānasya dikgajaḥ / īśāna-dik-gajaḥ)
śuddha-sphaṭika-saṃkāśamresembling pure crystal
śuddha-sphaṭika-saṃkāśam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśuddha + sphaṭika + saṃkāśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2/द्वितीया), Singular (एकवचन); कर्मधारयः (śuddhaḥ sphaṭika iva saṃkāśaḥ) qualifying īśāna-dik-gajam
dikṣuin the directions
dikṣu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
tatpuruṣa-ādikāḥ(the forms) beginning with Tatpuruṣa
tatpuruṣa-ādikāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottatpuruṣa + ādika (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Plural (बहुवचन); तत्पुरुषः (tatpuruṣādayaḥ—beginning with Tatpuruṣa)

Sanatkumara (in instruction to Narada, within a ritual-technical teaching section)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

I
Isha (Īśa)
I
Ishana (Īśāna)
T
Tatpurusha (Tatpuruṣa)

FAQs

It teaches disciplined visualization: the Lord is worshipped in the “center” (karṇikā) as a crystal-pure presence, while His aspects are arranged by directions—training the mind to see divinity as ordered, all-pervading, and luminous.

Bhakti here takes a structured form: devotion is expressed through precise upāsanā—contemplating the Lord’s central sovereignty (Īśa) and honoring His manifestations in every direction, making worship continuous and all-encompassing.

It highlights ritual-technical mapping used in upāsanā (dik-nyāsa/mandala placement) and correct conceptual alignment of deity-forms with directions—an applied, methodical aspect of Vedic ritual science.