Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 183

The Exposition of the Maheśa Mantra

Mahēśa-mantra-prakāśana

Devanagari script

श्यामं त्रिनेत्रं सपार्ढ्यं रक्तवस्त्रांगरांगकम् । नानाशस्त्रधरं ध्यायेनदघोराख्यं सदाशिवम् ॥ १८३ ॥

Transliteration

śyāmaṃ trinetraṃ sapārḍhyaṃ raktavastrāṃgarāṃgakam | nānāśastradharaṃ dhyāyenadaghorākhyaṃ sadāśivam || 183 ||

Translation

سیاہ فام، سہ چشم، زیورات سے آراستہ، بدن پر انگ راگ ملے ہوئے اور سرخ لباس پہنے، طرح طرح کے ہتھیار تھامے ہوئے ‘اَگھور’ نامی سداشیو کا دھیان کرے۔

Word by Word

• श्यामम्: dark/blue-hued
• श्यामम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: श्याम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• त्रिनेत्रम्: three-eyed
• त्रिनेत्रम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगुसमास (त्रीणि नेत्राणि यस्य), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• सपार्ढ्यम्: together with (his) retinue/attendants (pārḍhya)
• सपार्ढ्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: स + पार्ढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (सह/सहितार्थक ‘स-’ उपपद), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• रक्तवस्त्राङ्गराङ्गकम्: wearing red garments and body-ornamented/painted
• रक्तवस्त्राङ्गराङ्गकम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: रक्त + वस्त्र + अङ्ग + राङ्गक (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुषसमास (रक्त-वस्त्र; अङ्ग-राङ्गक = body-ornament/paint), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• नानाशस्त्रधरम्: bearing various weapons
• नानाशस्त्रधरम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: नाना (अव्यय) + शस्त्र + धर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (नानाविधानि शस्त्राणि धरति), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• ध्यायेत्: should meditate upon
• ध्यायेत्: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• नद: roaring/booming (epithet)
• नद: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: नद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पाठानुसार ‘नद’ = roaring/flowing; सम्भाव्य पाठभेद)

• अघोराख्यम्: named ‘Aghora’
• अघोराख्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: अघोर + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (अघोर इति आख्यः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• सदाशिवम्: Sadāśiva
• सदाशिवम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सदा + शिव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (सदा शिवः), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

Speaker

Narada (instructional narration within a dhyana/ritual context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Sadashiva
• Aghora
• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It prescribes a precise dhyāna (visualization) of Aghora-Sadāśiva, using iconographic markers (color, eyes, ornaments, weapons) to steady the mind and invoke the deity’s protective, fear-dispelling presence.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is practiced as focused remembrance (smaraṇa) and meditation (dhyāna): the devotee lovingly contemplates the deity’s form and attributes as a disciplined act of worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects ritual-technical discipline: the use of dhyāna-lakṣaṇa (formal visualization cues) commonly paired with mantra and pūjā procedures—an applied, methodical approach aligned with śikṣā/kalpa-style practice.