Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 17

Nityā-paṭala-prakaraṇa

The Exposition of the Nityā-paṭala

Devanagari script

उदकैर्लिलितं पश्चाद्गलितं पैष्टिकं मधु । वृक्षजं फलजं चेति द्विविधं क्रियते मधु ॥ १७ ॥

Transliteration

udakairlilitaṃ paścādgalitaṃ paiṣṭikaṃ madhu | vṛkṣajaṃ phalajaṃ ceti dvividhaṃ kriyate madhu || 17 ||

Translation

آٹے/چورن سے تیار کیا گیا مَدو پہلے پانی میں ملایا جاتا ہے اور پھر چھانا جاتا ہے—یہ ‘پَیشٹِک’ ہے۔ اور نباتاتی مَدو درخت سے یا پھل سے حاصل ہوتا ہے؛ یوں مَدو دو قسم کا بنایا جاتا ہے۔

Word by Word

• उदकैः: with waters
• उदकैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• लिलितम्: agitated/washed
• लिलितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: लिलित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘stirred/washed’ (contextual adjective of madhu/preparation)

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: क्रम/अनन्तर (Sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• गलितम्: filtered
• गलितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गल् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘strained/filtered’

• पैष्टिकम्: grain-based
• पैष्टिकम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पैष्टिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘made of flour/grain’

• मधु: liquor/honey-preparation
• मधु: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वृक्षजम्: tree-derived
• वृक्षजम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वृक्ष + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘born from trees’

• फलजम्: fruit-derived
• फलजम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: फल + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘born from fruits’

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction/समुच्चय)

• इति: thus
• इति: वाक्यसमाप्ति/उद्धरण (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative/इत्यर्थक)

• द्विविधम्: twofold
• द्विविधम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वि + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘twofold’

• क्रियते: is made/is prepared
• क्रियते: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

• मधु: liquor
• मधु: कर्म-कर्ता (Karma as subject in passive)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; passive subject

Speaker

Narada (in an instructional, technical context within Book 1.3)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It standardizes the definition and preparation of a ritual substance (madhu), supporting dharmic precision—using correctly prepared dravyas is part of maintaining purity and efficacy in Vedic rites.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: bhakti is expressed through careful, faithful observance of offerings and ritual details; the verse emphasizes disciplined correctness in materials used for worship and rites.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Practical ritual-technical knowledge: classification and preparation protocol for a dravya (madhu), aligning with the procedural side of kalpa-style guidance used in yajña and offerings.