Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 54

Rādhā-sambaddha-mantra-vyākhyā

Rādhā-Related Mantras Explained

Devanagari script

स्थिरा भूसहिता गोत्रा सदाहोऽग्निरसः स्थिरा । नभश्च मरुता युक्तं रसवर्णसमन्वितम् ॥ ५४ ॥

Transliteration

sthirā bhūsahitā gotrā sadāho'gnirasaḥ sthirā | nabhaśca marutā yuktaṃ rasavarṇasamanvitam || 54 ||

Translation

زمین ثابت اور گھنی ہے، گوتر کو تھامنے والی۔ آگ ہمیشہ دہکتی ہے اور رس اس کی فطری علامت ہے۔ آکاش بھی ہوا کے ساتھ جڑ کر رس اور رنگ سے آراستہ ہوتا ہے۔

Word by Word

• स्थिरा: Sthirā
• स्थिरा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थिरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; feminine, nominative singular

• भू-सहिता: accompanied by earth
• भू-सहिता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भू + सहित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; feminine, nominative singular; समास: तत्पुरुष (भूना सहिता)

• गोत्रा: gotras/clans (or ‘groups’)
• गोत्रा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; neuter, nominative/accusative plural

• सदा: always
• सदा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; नित्यत्ववाचक (adverb of time)

• आहः: day
• आहः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अहस्/अह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; neuter, nominative/accusative singular

• अग्नि-रसः: Agni-rasa (fire-associated rasa)
• अग्नि-रसः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि + रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; masculine, nominative singular; समास: तत्पुरुष (अग्नेः रसः / अग्नि-सम्बद्धः रसः)

• स्थिरा: Sthirā
• स्थिरा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थिरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; feminine, nominative singular

• नभः: sky/ether
• नभः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; neuter, nominative/accusative singular

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• मरुता: with wind
• मरुता: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; masculine, instrumental singular

• युक्तम्: joined/connected
• युक्तम्: Kriya (क्रिया/विधेय)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु)
• Form: कृदन्त: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; neuter nom/acc singular

• रस-वर्ण-समन्वितम्: endowed with rasa and color
• रस-वर्ण-समन्वितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रस + वर्ण + समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; neuter nom/acc singular; समास: तत्पुरुष (रसवर्णैः समन्वितम्)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/technical context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames the world as an ordered system where each element has a fixed ‘dharma’ (intrinsic property). Recognizing these inherent qualities supports Vedic discernment (viveka) and correct application of śāstric knowledge.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it supports bhakti by clarifying the created order (bhūta-sṛṣṭi) as governed by law-like qualities; devotion matures when one sees the cosmos as structured and sustained under divine ordinance rather than random.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

A technical mapping of elemental properties (bhūta-dharma), useful as background for ritual reasoning—e.g., why specific materials, colors, and substances (rasa/varṇa) are chosen in yajña and observances.