Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 12

Bhuvaneśī (Nidrā-Śakti) Mantra-vidhi, Nyāsa–Āvaraṇa Worship, Padma-homa Prayogas, and the Opening of Śrī-Mahālakṣmī Upāsanā

Devanagari script

वागीश्वर्या समायुक्तं वामगंडे महेश्वरम् । श्रिया धनपतिं न्यस्य वामकर्णाग्रके पुनः ॥ १२ ॥

Transliteration

vāgīśvaryā samāyuktaṃ vāmagaṃḍe maheśvaram | śriyā dhanapatiṃ nyasya vāmakarṇāgrake punaḥ || 12 ||

Translation

واغیشوری کی شکتی سے یکت مہیشور کا نیاس بائیں گال پر کرے۔ اور شری کے ساتھ دھن پتی (کبیر) کو پھر بائیں کان کے سرے پر نیاس کرے۔

Word by Word

• वागीश्वर्या: with Vāgīśvarī (goddess of speech)
• वागीश्वर्या: Sahakaraka (सह/साधन)
• Type: Noun
• Root: वागीश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• समायुक्तम्: fully joined/associated
• समायुक्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + युज् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त, द्वितीया-एकवचन; ‘महेश्वरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• वाम-गण्डे: on the left cheek
• वाम-गण्डे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाम + गण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (‘वामः गण्डः’)

• महेश्वरम्: Maheśvara (Śiva)
• महेश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• श्रिया: with Śrī (Lakṣmī)
• श्रिया: Sahakaraka (सह/साधन)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• धनपतिम्: Dhanapati (Kubera)
• धनपतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: धनपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न्यस्य: having placed
• न्यस्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + अस् (धातु)
• Form: कृदन्त—ल्यप् (absolutive/क्त्वान्त), अव्यय; पूर्वक्रिया (having placed)

• वाम-कर्ण-अग्रके: at the tip/front of the left ear
• वाम-कर्ण-अग्रके: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाम + कर्ण + अग्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘कर्णस्य अग्रकं’), ‘वाम’ विशेषणपूर्वपद

• पुनः: again/then
• पुनः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्ति/क्रमवाचक (again/then)

Speaker

Narada (instructional narration within a technical/ritual context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Vagishvari
• Maheshvara (Shiva)
• Shri (Lakshmi)
• Dhanapati (Kubera)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches nyāsa—internalizing divine powers by placing specific deities on specific body-points—so speech (Vāgīśvarī) and auspicious strength (Śrī) become sanctified supports for the sādhaka’s practice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By ritually “placing” Mahādeva and Dhanapati with their śaktis, the practitioner treats the body as a temple; this embodied reverence is a practical form of devotion that aligns mind, speech, and prosperity toward dharmic worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

A technical ritual method (nyāsa) used in mantra-prayoga: assigning devatās to aṅgas (body locations) to stabilize recitation, intention, and auspicious results—typical of applied Vedic/Āgamic procedure discussed in Book 1.3.