Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 94

Pañca-prakṛti-nirūpaṇa and Mantra-vidhi: Rādhā, Mahālakṣmī, Durgā, Sarasvatī, Sāvitrī; plus Sāvitrī-Pañjara

Devanagari script

मनुर्नारायण ऋषिर्विराट् छन्दः समीरितम् । महासरस्वती चास्य देवता परिकीर्तिता ॥ ९४ ॥

Transliteration

manurnārāyaṇa ṛṣirvirāṭ chandaḥ samīritam | mahāsarasvatī cāsya devatā parikīrtitā || 94 ||

Translation

اس منتر کے لیے منو-نارائن کو رِشی کہا گیا ہے، وِراٹ کو چھند (وزن) بتایا گیا ہے، اور مہا سرسوتی کو اس کی ادھِشٹھاتری دیوی قرار دیا گیا ہے۔

Word by Word

• मनुः: Manu
• मनुः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; नाम (proper noun)

• नारायणः: Narayana
• नारायणः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम

• ऋषिः: seer (rishi)
• ऋषिः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विराट्: Virāṭ (metre)
• विराट्: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: विराट् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; छन्दोनाम (name of metre)

• छन्दः: metre
• छन्दः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: छन्दस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• समीरितम्: is declared/uttered
• समीरितम्: Karma (कर्म/वर्ण्य-वस्तु)
• Type: Verb
• Root: सम्-ईर् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः

• महासरस्वती: Mahāsarasvatī
• महासरस्वती: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: महासरस्वती (प्रातिपदिक: महा + सरस्वती)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; देवीनाम

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अस्य: of this (mantra)
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• देवता: presiding deity
• देवता: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• परिकीर्तिता: is proclaimed
• परिकीर्तिता: Karma (कर्म/वर्ण्य-वस्तु)
• Type: Verb
• Root: परि-कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः

Speaker

Narada (teaching in an anukramaṇikā/technical-vedāṅga style listing)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Manu-Narayana
• Virat
• Maha-Sarasvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It encodes the mantra’s traditional ‘identity’—ṛṣi, chandas, and devatā—showing that Vedic recitation is not random speech but a disciplined transmission where revelation (ṛṣi), form (meter), and divine focus (devatā) are all specified.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By naming Mahā-Sarasvatī as the devatā, it directs the devotee’s bhāva toward divine speech, knowledge, and purity of utterance—supporting bhakti through correct praise, prayer, and mantra-centered remembrance.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Chandas (Vedic prosody) and the anukramaṇikā method: identifying the mantra’s seer (ṛṣi), meter (Virāṭ), and presiding deity (devatā) for accurate ritual recitation and study.