Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 131

Pañca-prakṛti-nirūpaṇa and Mantra-vidhi: Rādhā, Mahālakṣmī, Durgā, Sarasvatī, Sāvitrī; plus Sāvitrī-Pañjara

Devanagari script

संध्यासूर्यमणिग्रीवां मरुद्बाहुसमन्वितान् । पर्जन्यदृदयासक्तां वस्वाख्यप्रतिमंडलाम् ॥ १३१ ॥

Transliteration

saṃdhyāsūryamaṇigrīvāṃ marudbāhusamanvitān | parjanyadṛdayāsaktāṃ vasvākhyapratimaṃḍalām || 131 ||

Translation

میں اُس دیوی کا دھیان کرتا ہوں جس کی گردن شامِ گاہ اور سورج کی جواہرین روشنی سے درخشاں ہے؛ جس کے بازو مروتوں کے مانند ہیں؛ جس کا دل پرجنیہ (بارش کے دیوتا) میں لگا ہے؛ اور جو واسو کے نام سے مشہور نورانی منڈل سے گھری ہوئی ہے۔

Word by Word

• संध्या-सूर्य-मणि-ग्रीवाम्: having a neck (adorned/like) twilight, sun, and jewel
• संध्या-सूर्य-मणि-ग्रीवाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: संध्या (प्रातिपदिक) + सूर्य (प्रातिपदिक) + मणि (प्रातिपदिक) + ग्रीवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः (तत्पुरुष) — ‘संध्या-सूर्य-मणीनां ग्रीवा यस्याः सा’

• मरुत्-बाहु-समन्विताम्: endowed with arms (like) the Maruts
• मरुत्-बाहु-समन्विताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त; सम्+अनु√इ धातु, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः (तत्पुरुष) — ‘मरुतां बाहवः’ इति; समन्विता = ‘endowed with’

• पर्जन्य-हृदय-आसक्ताम्: attached to Parjanya’s heart
• पर्जन्य-हृदय-आसक्ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर्जन्य (प्रातिपदिक) + हृदय (प्रातिपदिक) + आसक्त (कृदन्त; आ√सञ्ज् धातु, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः (तत्पुरुष) — ‘पर्जन्यस्य हृदये आसक्ता’

• वसु-आख्य-प्रति-मण्डलाम्: having a circle/region corresponding to (one) named Vasu
• वसु-आख्य-प्रति-मण्डलाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वसु (प्रातिपदिक) + आख्य (कृदन्त/प्रातिपदिक; आ√ख्या धातु, क्त/णिच्-सम्भव) + प्रति (अव्यय/उपसर्ग) + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः (तत्पुरुष) — ‘वसु-आख्यं मण्डलं’ इति, ‘प्रति’ = ‘corresponding/like’ (उपपद-समासभावः)

Speaker

Narada (in dialogue context with the Sanatkumara tradition; technical-description passage in Book 1.3)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Sandhya
• Surya
• Maruts
• Parjanya
• Vasus

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents a symbolic devatā-visualization using Vedic deities (Sandhyā, Sūrya, Maruts, Parjanya, Vasus), suggesting that cosmic forces are integrated as a single sacred form—useful for contemplative ritual and meditative mapping of the universe.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is supported here through reverent visualization: by contemplating divine qualities—radiance (Sandhyā–Sūrya), power (Maruts), nourishment (Parjanya), and sustaining order (Vasus)—the mind is trained to see the world as pervaded by sacred presence.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse aligns with ritual-science usage of devatā correspondences—helpful for kalpa-style practice (ritual arrangement) and jyotiṣa-style thinking (solar/twilight timing), where deities and cosmic functions are mapped for correct worship and observance.