Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 46

The Recitation of the Thousand Names of Rādhā and Kṛṣṇa (Yugala-Sahasranāma) and Śaraṇāgati-Dharma

Devanagari script

ब्रह्मण्यो धर्मगोप्ता च भूपतिः श्रीधरः स्वराट् । अजाध्यक्षः शिवाध्यक्षो धर्माध्यक्षो महेश्वरः ॥ ४६ ॥

Transliteration

brahmaṇyo dharmagoptā ca bhūpatiḥ śrīdharaḥ svarāṭ | ajādhyakṣaḥ śivādhyakṣo dharmādhyakṣo maheśvaraḥ || 46 ||

Translation

وہ برہمنوں اور وید کا پرستار، دھرم کا نگہبان، شہنشاہ؛ شری (لکشمی) کو دھارنے والا، خودمختار ہے۔ وہ اَج (برہما) کا نگران، شِو کا نگران، دھرم کا نگران اور مہیشور ہے۔

Word by Word

• ब्रह्मण्यः: benevolent to Brahmins / devoted to Brahman
• ब्रह्मण्यः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (ब्रह्मणि/ब्राह्मणेṣu हितः)

• धर्मगोप्ता: protector of dharma
• धर्मगोप्ता: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + गोप्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य गोप्ता)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• भूपतिः: lord of the earth (king)
• भूपतिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: भू + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूः पृथिव्याः पतिः)

• श्रीधरः: bearer of Śrī (Lakṣmī)
• श्रीधरः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: श्री + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (श्रियं धरति इति)

• स्वराट्: self-ruler, sovereign
• स्वराट्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: स्वराट् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अकारान्त-विशेषरूप (राजन्-प्रत्ययान्त)

• अजाध्यक्षः: overseer of the unborn (or of Brahmā)
• अजाध्यक्षः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अज + अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अजानां/अजस्य अध्यक्षः)

• शिवाध्यक्षः: overseer of Śiva
• शिवाध्यक्षः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: शिव + अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य अध्यक्षः)

• धर्माध्यक्षः: superintendent of dharma
• धर्माध्यक्षः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: धर्म + अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य अध्यक्षः)

• महेश्वरः: the great Lord
• महेश्वरः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: महा + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)

Speaker

Narada (in a didactic listing of divine names/attributes within the Purva Bhaga dialogue tradition)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vishnu
• Lakshmi (Sri)
• Brahma (Aja)
• Shiva
• Dharma

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It affirms the Supreme Lord as the independent sovereign who safeguards dharma and presides even over cosmic administrators like Brahmā and Śiva, guiding the seeker toward devotion grounded in righteousness.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By presenting the Lord as Śrīdhara (bearer of Lakṣmī) and Dharmagoptā (protector of dharma), it frames bhakti as trusting surrender to the divine ruler who maintains cosmic and moral order.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse models precise use of epithets and semantic classification—useful for Nirukta (etymology/meaning) and Vyākaraṇa (grammar)—to encode theology as technical, memorable terminology.