Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 48

Kṛṣṇādi-mantra-varga-varṇana

Classification of Krishna and Related Mantras

Devanagari script

तापिच्छच्छविरंकगां प्रियतमां स्वर्णप्रभामंबुजप्रोद्यद्दामभुजां स्ववामभुजयाश्लिष्यन्स्वचित्ताशया । श्लिष्यंतीं स्वयमन्यहस्तविलत्सौवर्णवेत्रश्चिरं पायान्नः सुविशुद्धपीतवसनो नानाविभूषो हरिः ॥ ४८ ॥

Transliteration

tāpicchacchaviraṃkagāṃ priyatamāṃ svarṇaprabhāmaṃbujaprodyaddāmabhujāṃ svavāmabhujayāśliṣyansvacittāśayā | śliṣyaṃtīṃ svayamanyahastavilatsauvarṇavetraściraṃ pāyānnaḥ suviśuddhapītavasano nānāvibhūṣo hariḥ || 48 ||

Translation

پاکیزہ زرد لباس پہنے، گوناگوں زیورات سے آراستہ شری ہری دیر تک ہماری حفاظت فرمائیں۔ وہ اپنے بائیں بازو سے اپنی محبوبہ شری لکشمی کو محبت سے گلے لگاتے ہیں—جو تمال کی کونپل کی مانند سیاہ فام، سونے کی سی درخشاں، کنول جیسی، روشن ہاروں سے مزین بازوؤں والی ہیں؛ اور دوسرے ہاتھ میں چمکتا ہوا سنہرا عصا تھامے ہوئے ہیں۔

Word by Word

• तापिच्छ-छवि-अरङ्गगाम्: her, having the lustre of dark tamāla/black hue
• तापिच्छ-छवि-अरङ्गगाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तापिच्छ (प्रातिपदिक) + छवि (प्रातिपदिक) + अरङ्गग (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषण-रूपेण

• प्रियतमाम्: the beloved (consort)
• प्रियतमाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रियतम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वर्ण-प्रभाम्: golden-radiant
• स्वर्ण-प्रभाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ण (प्रातिपदिक) + प्रभा (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• अम्बुज-प्रोद्यत्-दाम-भुजाम्: whose arms bear a garland of blooming lotuses
• अम्बुज-प्रोद्यत्-दाम-भुजाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अम्बुज (प्रातिपदिक) + प्रोद्यत् (कृदन्त, √उद्/उद्+प्र) + दाम (प्रातिपदिक) + भुजा (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; प्रोद्यत् = वर्तमानकृदन्त (प्रत्यय: शतृ)

• स्व-वाम-भुजया: with his own left arm
• स्व-वाम-भुजया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वाम (प्रातिपदिक) + भुजा (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• आश्लिष्यन्: embracing
• आश्लिष्यन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √श्लिष् (धातु) + आ (उपसर्ग) (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषण-भावे (while embracing)

• स्व-चित्त-आशया: with his heart’s intention
• स्व-चित्त-आशया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक) + आशय (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; हेतौ/करणे (by/with intention)

• श्लिष्यन्तीम्: (her) embracing
• श्लिष्यन्तीम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: √श्लिष् (धातु) (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य-स्त्री (the one who is embracing)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/स्वतन्त्रता-वाचक (adverb: oneself)

• अन्य-हस्त-विलत्-सौवर्ण-वेत्रः: (he) with a shining golden staff in the other hand
• अन्य-हस्त-विलत्-सौवर्ण-वेत्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक) + विलत् (कृदन्त, √वल्/वल्?; 'vilat' as shining/brandishing) + सौवर्ण (प्रातिपदिक) + वेत्र (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहिर्वर्णनात्मक-समास; (having) a golden cane/rod in the other hand

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb of time)

• पायात्: may (he) protect
• पायात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पा (धातु)
• Form: लोट्/आशीर्लिङ्-सम्भाव्य (विधिलिङ्/आशीर्लिङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• नः: us / our
• नः: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-सम्भाव्य; बहुवचन; प्रायः षष्ठी (genitive) = 'of us/our' (enclitic)

• सुविशुद्ध-पीत-वसनः: wearing very pure yellow garments
• सुविशुद्ध-पीत-वसनः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुविशुद्ध (प्रातिपदिक) + पीत (कृदन्त, √पा 'to drink' → 'yellow' as adjective) + वसन (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• नाना-विभूषः: adorned with various ornaments
• नाना-विभूषः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + विभूष (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• हरिः: Hari (Vishnu)
• हरिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narada (in a stuti/dhyāna style within the chapter’s instructional flow)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Hari (Vishnu)
• Lakshmi (as priyatamā)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It functions as a protective mangala-prayer (pāyān naḥ), teaching devotional meditation through a vivid, auspicious visualization of Hari with Lakṣmī—signifying divine protection, purity, and grace.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

It models bhakti through loving contemplation (dhyāna) of the Lord’s form—His compassion, beauty, and intimacy with Lakṣmī—encouraging steady remembrance as a direct devotional practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Primarily chandas/alaṅkāra-style devotional composition and dhyāna-vidhi usage: the verse demonstrates how precise descriptive language supports ritualized visualization and recitation for spiritual focus.