Home›Narada Purana›Purva Bhaga›Third Quarter›Adhyaya 81›Shloka 136
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 136

Kṛṣṇādi-mantra-varga-varṇana

Classification of Krishna and Related Mantras

Devanagari script

व्याख्यामुद्रिकया लसत्करतलं सद्योगपीठस्थितं वामे जानुतले दधानमपरं हस्तं सुविद्यानिधिम् । विप्रव्रातवृतं प्रसन्नमनसं पाथोरुहांगद्युतिं पाराशर्यमतीव पुण्यचरितं व्यासं स्मरेत्सिद्धये ॥ १३६ ॥

Transliteration

vyākhyāmudrikayā lasatkaratalaṃ sadyogapīṭhasthitaṃ vāme jānutale dadhānamaparaṃ hastaṃ suvidyānidhim | vipravrātavṛtaṃ prasannamanasaṃ pāthoruhāṃgadyutiṃ pārāśaryamatīva puṇyacaritaṃ vyāsaṃ smaretsiddhaye || 136 ||

Translation

سِدھی کے لیے پاراشریہ ویاس کا دھیان کرے—جن کی ہتھیلی ‘ویاکھیا مُدرا’ سے روشن ہے، جو شریشٹھ یوگ پیٹھ پر آسنست ہیں؛ جن کا دوسرا ہاتھ بائیں گھٹنے پر ٹکا ہے گویا سچی ودیا کا خزانہ؛ جو برہمنوں کے گروہ سے گھِرے، پرسنّ من، کنول سی کانتی والے، اور نہایت پُنّیہ چرت والے ہیں۔

Word by Word
व्याख्यामुद्रिकयाwith the teaching-gesture (mudrā)
व्याख्यामुद्रिकया:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootव्याख्या (प्रातिपदिक) + मुद्रिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘व्याख्यायाः मुद्रिका’
लसत्करतलम्having shining palms
लसत्करतलम्:
Karma (कर्म/Object of स्मरेत्—describing Vyāsa)
TypeAdjective
Rootलसत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, √लस्) + करतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; वर्तमानकृदन्त ‘लसत्’ (shining) used adjectivally; कर्मधारय: ‘लसत् करतलम्’
सद्यःimmediately
सद्यः:
Visheshana (विशेषण/Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
योगपीठस्थितम्seated on the yogic seat
योगपीठस्थितम्:
Karma (कर्म/Object of स्मरेत्—describing Vyāsa)
TypeAdjective
Rootयोग (प्रातिपदिक) + पीठ (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √स्था)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘योगपीठे स्थितम्’ (locative relation)
वामेon the left (side)
वामे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootवाम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (left) used substantively
जानुतलेon the knee-surface (on the knee)
जानुतले:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootजानु (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘जानोः तलम्’
दधानम्holding, bearing
दधानम्:
Karma (कर्म/Object of स्मरेत्—describing Vyāsa)
TypeAdjective
Root√धा (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle/शतृ), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; परस्मैपदी-धातु
अपरम्the other
अपरम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of हस्तम्)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
हस्तम्hand
हस्तम्:
Karma (कर्म/Object—part of description)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
सुविद्यानिधिम्treasure of excellent knowledge
सुविद्यानिधिम्:
Karma (कर्म/Object—apposition/attribute)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + विद्या (प्रातिपदिक) + निधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय: ‘सुविद्यायाः निधिः’ = treasure of good knowledge
विप्रव्रातवृतम्surrounded by a group of brāhmaṇas
विप्रव्रातवृतम्:
Karma (कर्म/Object—describing Vyāsa)
TypeAdjective
Rootविप्र (प्रातिपदिक) + व्रात (प्रातिपदिक) + वृत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वृ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भूतकृदन्त ‘वृत’ (surrounded); तत्पुरुष: ‘विप्रव्रातेन वृतम्’
प्रसन्नमनसम्with a serene mind
प्रसन्नमनसम्:
Karma (कर्म/Object—describing Vyāsa)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक, √सद्/√सन्) + मनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय: ‘प्रसन्नं मनः यस्य’ (as descriptive compound)
पाथोरुहाङ्गद्युतिम्having lotus-like bodily radiance
पाथोरुहाङ्गद्युतिम्:
Karma (कर्म/Object—describing Vyāsa)
TypeAdjective
Rootपाथोरुह (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + द्युति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘पाथोरुहस्य अङ्ग-द्युतिः’ = lotus-like body-lustre
पाराशर्यम्Pārāśarya (Vyāsa)
पाराशर्यम्:
Karma (कर्म/Object of स्मरेत्)
TypeNoun
Rootपाराशर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गोत्र/पितृव्युत्पन्न-नाम (patronymic: son of Parāśara)
अतीवexceedingly
अतीव:
Visheshana (विशेषण/Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootअतीव (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (intensifier adverb)
पुण्यचरितम्of holy conduct
पुण्यचरितम्:
Karma (कर्म/Object—describing Vyāsa)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक) + चरित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √चर्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय: ‘पुण्यं चरितम्’ = holy deeds/character
व्यासम्Vyāsa
व्यासम्:
Karma (कर्म/Object of स्मरेत्)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
स्मरेत्should remember/meditate upon
स्मरेत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/Potential), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
सिद्धयेfor success/accomplishment
सिद्धये:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
Speaker

Narada (instruction within Vedanga-oriented teachings; dhyana for success in vidya)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities
V
Vyasa
P
Parashara

FAQs

It prescribes guru-smṛti (recollection/meditation on the primordial teacher Vyāsa) as a means to siddhi—success in sacred learning and inner steadiness—linking knowledge to purity, serenity, and yogic composure.

Though framed as a vidyā-oriented dhyāna, it reflects bhakti through reverent remembrance of Vyāsa as a holy, radiant teacher; devotion to the guru and the tradition becomes a supportive limb for progress in dharma and spiritual study.

It highlights the practical discipline behind Vedāṅga study: concentrating the mind (dhyāna), honoring the transmitter of śāstra (Vyāsa), and seeking vidyā-siddhi—useful for rigorous fields like Vyākaraṇa, Chandas, and other technical sciences.

←Previous Verse
Next Verse→