Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 83

The Exposition of the Krishna Mantra (Kṛṣṇa-mantra-prakāśa): Nyāsa, Dhyāna, Worship, Yantra, and Prayoga

Devanagari script

लसद्गोपगोपीगवां वृन्दमध्यस्तितं सांद्रमेघप्रभंसुंन्दरांगम् । शिखंडिच्छदापीडमब्जायताक्षं लसञ्चिल्लिकं पूर्णचद्राननं च ॥ ८३ ॥

Transliteration

lasadgopagopīgavāṃ vṛndamadhyastitaṃ sāṃdrameghaprabhaṃsuṃndarāṃgam | śikhaṃḍicchadāpīḍamabjāyatākṣaṃ lasañcillikaṃ pūrṇacadrānanaṃ ca || 83 ||

Translation

وہ گوالوں، گوپیوں اور گایوں کے روشن حلقے کے بیچ کھڑے ہیں؛ گھنے بادل جیسی ش्याम کِرنوں سے اُن کے حسین اعضاء دمکتے ہیں۔ سر پر مورپَر کا تاج، کمل جیسے دراز نین، چمکتی زلفیں اور پورے چاند سا چہرہ ہے۔

Word by Word

• लसत्: shining
• लसत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लस् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग समासपूर्वपद (shining)

• गोप-गोपी-गवाम्: of cowherds, gopis, and cows
• गोप-गोपी-गवाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: गोप (प्रातिपदिक) + गोपी (प्रातिपदिक) + गो (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (copulative): ‘गोपाश्च गोप्यश्च गावश्च’; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन (of the cowherds, cowherd-women, and cows)

• वृन्द-मध्य-स्थितम्: standing in the midst of the group
• वृन्द-मध्य-स्थितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वृन्द (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक) + स्थित (स्था धातु; क्त)
• Form: तत्पुरुष-समास; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘स्थित’; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन (ध्यानविषयस्य विशेषणम्)

• सान्द्र-मेघ-प्रभम्: having the radiance of a dense cloud
• सान्द्र-मेघ-प्रभम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सान्द्र (प्रातिपदिक) + मेघ (प्रातिपदिक) + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: ‘सान्द्रस्य मेघस्य प्रभा इव’ (having the lustre of a dense cloud); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन

• सुन्दर-अङ्गम्: beautiful-bodied
• सुन्दर-अङ्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुन्दर (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: ‘सुन्दरम् अङ्गम् यस्य’ (beautiful-limbed); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन

• शिखण्डि-च्छद-आपीडम्: wearing a peacock-feather crest
• शिखण्डि-च्छद-आपीडम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शिखण्डिन् (प्रातिपदिक) + छद (प्रातिपदिक) + आपीड (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: ‘शिखण्डिनः छदः (पिच्छम्) एव आपीडः’ (a crest made of peacock-feathers); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन

• अब्ज-आयत-अक्षम्: lotus-long-eyed
• अब्ज-आयत-अक्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अब्ज (प्रातिपदिक) + आयत (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: ‘अब्जवत् आयते अक्षिणी यस्य’ (lotus-like long-eyed); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन

• लसत्: shining
• लसत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लस् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; समासपूर्वपद (shining)

• चिल्लिकम्: ornamental mark/decoration
• चिल्लिकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चिल्लिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; (ornamental mark/tilaka-like decoration; lexically rare)

• पूर्ण-चन्द्र-आननम्: full-moon-faced
• पूर्ण-चन्द्र-आननम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: ‘पूर्णचन्द्र इव आननम् यस्य’ (face like the full moon); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (and)

Speaker

Narada (instructive narration within the Adhyaya’s devotional-technical framing; traditionally in dialogue context with Sanatkumara lineage in this pada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Krishna
• Gopa
• Gopi
• Gavah (cows)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It provides a dhyāna-lakṣaṇa (meditative visualization) of Bhagavan—fixing the mind on Krishna’s auspicious form and pastoral presence, which stabilizes devotion and concentration.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By portraying Krishna as intimately present among gopas, gopīs, and cows, it emphasizes personal, affectionate devotion—bhakti grounded in loving remembrance (smaraṇa) of the Lord’s beauty and compassion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It aligns with mantra-dhyāna practice used alongside Vedic recitation: precise descriptive epithets function as contemplative cues (dhyāna-aṅga) supporting disciplined japa and ritual focus, even within a Vedāṅga-oriented section.