Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 40

Hanūmaccarita

The Account of Hanumān

Devanagari script

एवं प्रदग्ध्वा भूतार्दि देही तज्ज्ञानवह्निना । शिखामध्यस्थितं विष्णुमानंदरसनिर्भरम् ॥ ४० ॥

Transliteration

evaṃ pradagdhvā bhūtārdi dehī tajjñānavahninā | śikhāmadhyasthitaṃ viṣṇumānaṃdarasanirbharam || 40 ||

Translation

یوں اُس معرفت کی آگ سے بھوتوں کے کَلیش اور جسم کو جلا کر، مجسّم جیو شِکھا کے بیچ قائم، آنند کے رس سے لبریز وِشنو کا دیدار کرتا ہے۔

Word by Word

• एवम्: thus, in this manner
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• प्रदग्ध्वा: having thoroughly burnt
• प्रदग्ध्वा: Kriyā (क्रिया; पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: प्र + दह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having done); उपसर्ग: प्र-

• भूत: the element/being
• भूत: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• अर्दि: affliction/impurity (unclear reading)
• अर्दि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्दि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; (पाठभेद/दुर्लभ-शब्द)

• देही: the embodied one
• देही: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देहिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• तत्: by that
• तत्: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• ज्ञान: knowledge
• ज्ञान: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/करण), एकवचन; (समासाङ्ग)

• वह्निना: with fire
• वह्निना: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• शिखा: of the flame
• शिखा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शिखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; (समासाङ्ग)

• मध्य: in the middle
• मध्य: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; (समासाङ्ग)

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; (विष्णुम् विशेषण)

• विष्णुम्: Vishnu
• विष्णुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• आनन्द: bliss
• आनन्द: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; (समासाङ्ग)

• रस: essence, taste
• रस: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; (समासाङ्ग)

• निर्भरम्: filled with, overflowing
• निर्भरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्भर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; (विष्णुम् विशेषण)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in the Moksha/Vedanga-oriented discourse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that liberating knowledge (jñāna) functions like fire, consuming elemental identification and bodily bondage, culminating in direct realization of Viṣṇu as bliss itself.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Even within a jñāna-based purification, the culmination is a devotional vision of Viṣṇu—encountered as ānanda-rasa—showing that the highest knowledge flowers into God-centered realization.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects a technical meditative application (dharāṇā) using precise inner loci (śikhā/crown-flame) and agni symbolism—an applied discipline aligned with yogic praxis discussed alongside Narada Purana’s Vedanga-oriented material.