Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 32

Hanūmaccarita

The Account of Hanumān

Devanagari script

ते सर्वे स्फाटिकं लिंगं त्र्यंबकाद्रौ निवेशितम् । संपूज्य न्यवंसस्तत्र देवदैत्यनृपाग्रजाः ॥ ३२ ॥

Transliteration

te sarve sphāṭikaṃ liṃgaṃ tryaṃbakādrau niveśitam | saṃpūjya nyavaṃsastatra devadaityanṛpāgrajāḥ || 32 ||

Translation

دیووں، دیتیوں اور راجکماروں میں سرِفہرست سب نے تریَمبک پہاڑ پر سفٹک (بلوری) لِنگ کی پرتِشٹھا کی؛ اسے پوری طرح پوج کر وہیں قیام کیا۔

Word by Word

• ते: they
• ते: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• स्फाटिकम्: crystal
• स्फाटिकम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: स्फाटिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन; विशेषणम्

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन

• त्र्यम्बक-अद्रौ: on Mount Tryambaka
• त्र्यम्बक-अद्रौ: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: त्र्यम्बक (प्रातिपदिक) + अद्रि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष समास (त्र्यम्बकस्य अद्रिः), पुल्लिङ्ग, सप्तमी (Loc/7th), एकवचन

• निवेशितम्: installed/placed
• निवेशितम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: नि-√विश् (धातु) + णिच् (causative) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; लिङ्गम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• संपूज्य: having worshipped
• संपूज्य: पूर्वकाल क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
• Type: Verb
• Root: सम्-√पूज् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having worshipped’

• न्यवसन्: they stayed/dwelt
• न्यवसन्: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: नि-√वस् (धातु)
• Form: लङ् लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• देव-दैत्य-नृप-अग्रजाः: the foremost among gods, daityas, and kings
• देव-दैत्य-नृप-अग्रजाः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + दैत्य (प्रातिपदिक) + नृप (प्रातिपदिक) + अग्रज (प्रातिपदिक)
• Form: समाहार/बहुपद तत्पुरुष (देवानां दैत्यानां नृपाणां च अग्रजाः = प्रमुखाः/श्रेष्ठाः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Narada (narrating within the Narada Purana dialogue tradition)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Tryambaka
• Shiva (Liṅga)
• Devas
• Daityas
• Nṛpas (kings)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents liṅga-pratiṣṭhā (installation) and sampūjā (complete worship) as acts that sacralize a place—turning Tryambaka mountain into a living tirtha through sustained devotion and residence.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is expressed as reverent service: installing the liṅga, performing thorough worship, and remaining in the sacred presence—showing devotion as sustained practice rather than a momentary act.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse implies ritual procedure (kalpa/ācāra): proper installation (pratiṣṭhā) and complete worship (sampūjā), which in practice depends on correct mantra use and ritual sequencing taught in Vedic ritual science.