Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 162

Hanūmaccarita

The Account of Hanumān

Devanagari script

आरक्तसुस्निगन्धसुसूक्ष्मगात्राननेकधाधौतसुशोभितांगान् । तडागतोयैः कतबीजघर्षितैर्विशौधितैस्तैः करकानपूरयत् ॥ १६२ ॥

Transliteration

āraktasusnigandhasusūkṣmagātrānanekadhādhautasuśobhitāṃgān | taḍāgatoyaiḥ katabījagharṣitairviśaudhitaistaiḥ karakānapūrayat || 162 ||

Translation

انہوں نے تالاب کے پانی کو کٹک کے بیجوں سے رگڑ کر، بار بار دھو کر، خوشبودار، نہایت لطیف اور قدرے سرخی مائل بنا کر خوب پاک کیا؛ پھر اسی آب سے آب دان بھر دیے، اور برتن چمک اٹھے۔

Word by Word

• आरक्तसुस्निगन्धसुसूक्ष्मगात्रान्: limbs that were reddish, very fragrant, and very delicate
• आरक्तसुस्निगन्धसुसूक्ष्मगात्रान्: Viśeṣaṇa of कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ-रक्त (प्रातिपदिक) + सु-स्निगन्ध (प्रातिपदिक) + सु-सूक्ष्म (प्रातिपदिक) + गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-कर्मधारय-समासः (गात्राणि—आरक्तानि, सुस्निगन्धानि, सुसूक्ष्माणि); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• अनेकधाधौतसुशोभिताङ्गान्: limbs beautified by being washed many times
• अनेकधाधौतसुशोभिताङ्गान्: Viśeṣaṇa of कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनेकधा (अव्यय) + धौत (धाव्/धौ धातु, क्त) + सु-शोभित (शुभ्/शोभ् धातु, क्त) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः; अङ्गान्—अनेकधा धौतैः सुशोभितान्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• तडागतोयैः: with pond-water
• तडागतोयैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तडाग (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (तडागस्य तोयम्); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), बहुवचन

• कतबीजघर्षितैः: rubbed with kaṭa-seeds
• कतबीजघर्षितैः: Viśeṣaṇa of करण (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कत-बीज (प्रातिपदिक) + घर्षित (घृष् धातु, क्त)
• Form: तत्पुरुषः (कतबीजैः घर्षितैः); पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; (तोयैः) विशेषण

• विशौधितैः: purified
• विशौधितैः: Viśeṣaṇa of करण (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुध् (धातु) + वि- (उपसर्ग) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृत्; पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; (तोयैः) विशेषण—“purified”

• तैः: with those
• तैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; अन्वय—(तैः तोयैः)

• करकान्: water-pots, pitchers
• करकान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: करक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• अपूरयत्: filled
• अपूरयत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूर् (धातु) + अ (उपसर्ग/आगम)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada, within the Vedanga/ritual-technical context of Book 1.3)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes śauca (ritual purity): sacred acts begin with carefully purified water, showing that external cleanliness supports inner steadiness and the correctness of Vedic procedure.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed through attentive service—preparing pure, fragrant water for worship reflects reverence and meticulous care in offerings, making devotion practical and embodied.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights ritual-technical know-how connected with kalpa-style procedure: methods of water purification (washing, rubbing with kataka seeds) and proper preparation of vessels for rites.