Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 131

Hanūmaccarita

The Account of Hanumān

Devanagari script

द्विबाहुरीशस्य पदाभिवं दनः समस्तगात्राभरणोपपन्नः । प्रसन्नमूर्तिस्तरुणः सुमध्ये विन्यस्तमूर्द्ध्वांजलिभिः शिरोभिः ॥ १३१ ॥

Transliteration

dvibāhurīśasya padābhivaṃ danaḥ samastagātrābharaṇopapannaḥ | prasannamūrtistaruṇaḥ sumadhye vinyastamūrddhvāṃjalibhiḥ śirobhiḥ || 131 ||

Translation

وہ دو بازو والے رب کے قدموں پر جھکا؛ سارے اعضا زیوروں سے آراستہ، جوان، خوش قامت، پُرسکون چہرہ—ہاتھ جوڑے، سر جھکائے، عقیدت سے کھڑا رہا۔

Word by Word

• द्विबाहुः: two-armed
• द्विबाहुः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; द्विगु-समास, विशेषण

• ईशस्य: of the Lord
• ईशस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• पदाभिवन्दनः: one who salutes (the Lord’s) feet
• पदाभिवन्दनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक) + अभिवन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पदानाम् अभिवन्दनः)

• समस्तगात्राभरणोपपन्नः: adorned with ornaments on all limbs
• समस्तगात्राभरणोपपन्नः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक) + गात्र (प्रातिपदिक) + आभरण (प्रातिपदिक) + उपपन्न (कृदन्त; √पद्/पद्-सम्भव ‘to be endowed/fit’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष/समास; उपपन्नः = क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘endowed with’

• प्रसन्नमूर्तिः: having a serene form
• प्रसन्नमूर्तिः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारय (प्रसन्ना मूर्तिः यस्य)

• तरुणः: youthful
• तरुणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• सुमध्ये: in/among the fair-waisted (lady)
• सुमध्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे (implicit: नारी/कन्या), सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘सु-मध्य’ = सुन्दरं मध्यं यस्याः (epithet)

• विन्यस्त: placed
• विन्यस्त: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि + नि + अस्/स्थाप् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘placed/arranged’ (qualifying mūrdhvāñjalibhiḥ)

• मूर्ध्वाञ्जलिभिः: with hands joined above/on the head
• मूर्ध्वाञ्जलिभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मूर्ध्व (प्रातिपदिक) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; तत्पुरुष (मूर्ध्नि अञ्जलिः → मूर्ध्वाञ्जलि ‘hands joined on the head’)

• शिरोभिः: with (their) heads
• शिरोभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

Speaker

Narada (narrating within the dialogue with Sanatkumara)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Isha (the Lord, i.e., Vishnu/Hari in Narada Purana context)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It portrays the classic bhakti posture—pāda-vandanā (reverence to the Lord’s feet) with añjali—showing that inner serenity and outward humility are central marks of devotional approach to Hari.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed through embodied reverence: bowing, joining the palms, and approaching the Lord with a calm, pleased mind—indicating surrender (praṇipāta) and loving respect (vandanā).

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

While not teaching a specific Vedāṅga rule directly, it reflects śrauta-smārta worship decorum—proper gesture (añjali), respectful salutation (abhivandana), and disciplined bodily conduct used in ritual and devotional practice.