Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 124

Hanūmaccarita

The Account of Hanumān

Devanagari script

वृषभारोहसामर्थ्यं तव नान्यस्य विद्यते ष । तव वाहनमारुह्य पातकी स्यामहं विभो ॥ १२४ ॥

Transliteration

vṛṣabhārohasāmarthyaṃ tava nānyasya vidyate ṣa | tava vāhanamāruhya pātakī syāmahaṃ vibho || 124 ||

Translation

بیل پر سوار ہونے کی قدرت صرف آپ ہی کو ہے، کسی اور کو نہیں۔ اے ہمہ گیر رب! اگر میں آپ کے واهن پر چڑھوں تو میں گنہگار ٹھہروں گا۔

Word by Word

• वृषभारोहसामर्थ्यम्: the capability of mounting the bull
• वृषभारोहसामर्थ्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृषभ-आरोह-सामर्थ्य (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (वृषभस्य आरोहस्य सामर्थ्यम्) (neut., nom./acc. sg.)

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन (gen. sg.)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• अन्यस्य: of another (person)
• अन्यस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (masc., gen. sg.)

• विद्यते: exists/is found
• विद्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु; ‘to be/exist’ in Ātmanepada)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (3rd sg.)

• ष: (textual particle/variant)
• ष: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सः/एषः (सर्वनाम; पाठभेद)
• Form: पाठदोष/अपूर्ण-रूप; सम्भाव्यं ‘हि’/‘सः’/‘एष’ इत्यर्थे; अव्ययवत् ग्रहणम्

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन (gen. sg.)

• वाहनम्: vehicle
• वाहनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neut., acc. sg.)

• आruhya: having mounted
• आruhya: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ + रुह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having mounted’

• पातकी: a sinner
• पातकी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पातकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण/नाम (masc., nom. sg.)

• स्याम्: I would become
• स्याम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (1st sg.)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन (nom. sg.)

• विभो: O Lord!
• विभो: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन (voc. sg.)

Speaker

A devotee/supplicant addressing Lord Shiva (Vrishabhavahana)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti (devotion)

Secondary Rasa: shanta (humility/restraint)

Characters & Entities

• Shiva
• Vrishabha (Nandi)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It expresses reverent restraint: divine prerogatives (like riding the Lord’s bull-mount) are not to be imitated, and humility protects the devotee from pāpa arising from transgression or disrespect.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is shown as awe-filled surrender—honoring the Lord’s uniqueness (aiśvarya) and choosing respectful distance rather than entitlement, which is a hallmark of mature devotional conduct.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Primarily dharma-nīti (right conduct) rather than a technical Vedanga: it implies rules of proper ritual etiquette (ācāra) and avoidance of aparādha during worship or observances.