Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 95

Dīpa-vidhi-vyākhyānam

Procedure for Lamp-Offering to Hanumān

Devanagari script

जानुस्थावामबाहुं च ज्ञानमुद्रापरं हृदि । अध्यात्मचित्तमासीनं कदलीवनमध्यगम् ॥ ९५ ॥

Transliteration

jānusthāvāmabāhuṃ ca jñānamudrāparaṃ hṛdi | adhyātmacittamāsīnaṃ kadalīvanamadhyagam || 95 ||

Translation

وہ بایاں بازو گھٹنے پر ٹکائے، دل پر معرفت کی مُدرَا قائم کیے، باطنی مراقبے میں محو ہو کر کیلے کے جھنڈ کے بیچ بیٹھا تھا۔

Word by Word

• जानुस्थ: resting on the knees
• जानुस्थ: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जानु + स्थ (प्रातिपदिक; कृदन्त-आधार)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; कृदन्त-विशेषण: स्थ (क्त/क्तवत्-प्रायः) ‘स्थित’ अर्थे; ‘जानुनि स्थित’ (locative-tatpurusha)

• वामबाहुम्: the left arm
• वामबाहुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाम + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; कर्मधारयः ‘वामः बाहुः’

• च: and
• च: Sambandha/Anvaya (सम्बन्ध/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• ज्ञानमुद्रापरम्: having the jñāna-mudrā
• ज्ञानमुद्रापरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान + मुद्रा + पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः ‘ज्ञानस्य मुद्रा’ + ‘पर’ = ‘ज्ञानमुद्रायां परः/स्थितः’ (gesture-oriented)

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• अध्यात्मचित्तम्: a mind fixed on the Self/spirituality
• अध्यात्मचित्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अध्यात्म + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः ‘अध्यात्मे चित्तम्’ = spiritual-mindedness

• आसीनम्: seated
• आसीनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आस् (धातु) → आसीन (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; कृदन्त: क्त (past passive participle) ‘आसीन’ = seated

• कदलीवनमध्यगम्: gone to/placed in the middle of a banana-grove
• कदलीवनमध्यगम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कदली + वन + मध्य + ग (धातु) → गम् (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः ‘कदलीवनस्य मध्ये’ + ‘ग’ (गत/गम्-आधारित कृदन्त) = ‘मध्यगत’

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It portrays the marks of an accomplished contemplative—steady seated posture, jñāna-mudrā at the heart, and a mind absorbed in adhyātma—signaling inner realization as the basis for higher instruction.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While the verse is framed in a jñāna-yogic image, the inward heart-centered absorption supports Bhakti by showing that devotion matures into single-pointed inner dwelling on the Divine and the Self beyond distraction.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse emphasizes disciplined meditative practice (yogic concentration and posture) that traditionally accompanies Vedāṅga-based study—supporting accurate recitation, understanding, and internalization of śāstra.