Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 64

Dīpa-vidhi-vyākhyānam

Procedure for Lamp-Offering to Hanumān

Devanagari script

मषी लाक्षारसोद्भूता सर्वं वान्यत्स्फुटं मतम् । कृत्वा गोपीचदंनेन चतुरस्रं गृहं सुधीः ॥ ६४ ॥

Transliteration

maṣī lākṣārasodbhūtā sarvaṃ vānyatsphuṭaṃ matam | kṛtvā gopīcadaṃnena caturasraṃ gṛhaṃ sudhīḥ || 64 ||

Translation

لاک کے رس سے تیار کی گئی سیاہی پسندیدہ بتائی گئی ہے؛ اور لکھنے میں استعمال ہونے والی دوسری ہر چیز کا صاف اور واضح ہونا بھی بہترین سمجھا گیا ہے۔ گوپی چندن سے چوکور حد کھینچ کر دانا شخص پھر مقررہ تحریر کا عمل کرے۔

Word by Word

• मषी: ink/soot-black
• मषी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लाक्षारस: lac-juice
• लाक्षारस: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लाक्षा + रस (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (लाक्षायाः रसः), पुंलिङ्ग, प्रातिपदिकरूप; समासपूर्वपद

• उद्भूता: produced from
• उद्भूता: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्-√भू (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle) ‘arisen/produced’, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agreeing with मषी

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘all’

• वा: or
• वा: Vikalpa (विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (or)

• अन्यत्: other (thing)
• अन्यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘other’

• स्फुटम्: clearly
• स्फुटम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्फुट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; adverbial/adjectival ‘clearly’

• मतम्: is considered
• मतम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मन् (धातु) + क्त (कृदन्त) / मत (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) used predicatively; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘is considered’

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); ‘having done/made’

• गोपीचन्दनेन: with gopī-candana
• गोपीचन्दनेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: गोपीचन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; instrumental ‘with gopī-candana’

• चतुरस्रम्: square/four-sided
• चतुरस्रम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुरस्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (चतुर्-अस्र = four-cornered), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; qualifying गृहम्

• गृहम्: house
• गृहम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• सुधीः: a wise man
• सुधीः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुधी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘wise person’

Speaker

Narada (instructional narration within the Vedanga/technical sciences section)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Narada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links technical practice with sacred discipline: the act of writing (especially for ritual or dharmic purposes) should be done with purity, clarity, and a consecrated space, reflecting reverence for knowledge.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By prescribing gopī-candana and careful preparation, it treats writing as a devotional act—creating a sanctified setting before recording teachings, names, or mantras associated with worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights procedural know-how connected to technical disciplines—preparing durable ink (lac-resin) and setting a precise, marked writing area (a square boundary) for clear, correct inscription.