Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 48

Dīpa-vidhi-vyākhyānam

Procedure for Lamp-Offering to Hanumān

Devanagari script

षट्कोणं वसुपत्रं च भूमौ रेखासमन्वितम् । कमलं च लिखेद्भद्रं तत्र दीपं निधापयेत् ॥ ४८ ॥

Transliteration

ṣaṭkoṇaṃ vasupatraṃ ca bhūmau rekhāsamanvitam | kamalaṃ ca likhedbhadraṃ tatra dīpaṃ nidhāpayet || 48 ||

Translation

زمین پر رہنما لکیروں کے ساتھ شٹکون اور وسوپتر (آٹھ پنکھڑیوں والی شکل) بنائے۔ پھر وہاں مبارک کنول بنا کر اسی میں چراغ رکھے۔

Word by Word

• षट्कोणम्: a hexagon
• षट्कोणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: षट् + कोण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (षट् कोणाः यस्य)

• वसुपत्रम्: an eight-petalled (figure)
• वसुपत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसु + पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (वसु=अष्ट; अष्टपत्रम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• रेखासमन्वितम्: provided with lines
• रेखासमन्वितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रेखा + समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) ‘सम्-अन्वि/अन्वि’ → समन्वित; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (रेखाभिः समन्वितम्)

• कमलम्: a lotus (diagram)
• कमलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• लिखेत्: should draw/inscribe
• लिखेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लिख् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भद्रम्: auspicious; well-formed
• भद्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of कमलम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• दीपम्: lamp
• दीपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• निधापयेत्: should place/set down
• निधापयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-धा (धातु)
• Form: णिच्-प्रयोजक (Causative), विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada, within a technical/ritual exposition)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vasus

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches a precise ritual vidhi: creating an auspicious geometric-lotus layout and installing a lamp, symbolizing the establishment of sacred light (jñāna/maṅgala) within a properly consecrated space.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By prescribing careful preparation for worship—drawing the sacred design and placing the lamp—it supports bhakti through orderly, reverent upacāra (devotional service) that makes the offering-space fit for the deity.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual-technical know-how: measurement/diagramming with rekhā (lines), constructing a ṣaṭkoṇa and lotus-petalled pattern, and correct placement of the dīpa—skills aligned with kalpa-style procedural tradition.