Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 11

Dīpa-vidhi-vyākhyānam

Procedure for Lamp-Offering to Hanumān

Devanagari script

संग्रामे केवला माषाः प्रोक्ता दीपस्य पात्रके । संधौ त्रिपिष्टजं लक्ष्मीहेतोः कस्तूरिकाभवम् ॥ ११ ॥

Transliteration

saṃgrāme kevalā māṣāḥ proktā dīpasya pātrake | saṃdhau tripiṣṭajaṃ lakṣmīhetoḥ kastūrikābhavam || 11 ||

Translation

جنگ کے وقت چراغ کے پیالے/سہارے کے لیے صرف ماش (اُڑد) مقرر ہے۔ سنڌیا کے اوقات میں تریپِشٹج کا استعمال، اور لکشمی کے لیے کستوری سے بنا ہوا مادہ اختیار کیا جائے۔

Word by Word

• संग्रामे: in battle
• संग्रामे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण

• केवलाः: only, mere
• केवलाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण (माषाः इति विशेष्य)

• माषाः: black gram beans
• माषाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: माष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; कर्तृ/उद्देश्य-वाचक (what is prescribed)

• प्रोक्ताः: are said/prescribed
• प्रोक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘declared/prescribed’

• दीपस्य: of a lamp
• दीपस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• पात्रके: in the small vessel/container
• पात्रके: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पात्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (‘in the small vessel’)

• संधौ: at a junction/critical moment
• संधौ: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण

• त्रि-पिष्ट-जम्: produced from thrice-ground (powder)
• त्रि-पिष्ट-जम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या/प्रातिपदिक) + पिष्ट (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘त्रिवारं पिष्टात् जातम्’ इत्यर्थे (three-times-ground-derived), विशेषण

• लक्ष्मी-हेतोः: for the cause of prosperity
• लक्ष्मी-हेतोः: Sambandha (सम्बन्ध/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक) + हेतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; ‘लक्ष्म्याः हेतु’ इति षष्ठी-तत्पुरुष; प्रयोजन-सम्बन्ध (for the sake of prosperity)

• कस्तूरिका-भवम्: made from musk (kastūrikā-derived)
• कस्तूरिका-भवम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कस्तूरिका (प्रातिपदिक) + भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘कस्तूरिकायाः भवम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुष, विशेषण

Speaker

Sanatkumara (in dialogue with Narada, Vedanga/ritual-technical instruction context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Lakṣmī

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes that even small ritual details—lamp materials, twilight observances, and auspicious substances—are treated as dharmic supports that align one’s actions with order (vidhi) and invite well-being (Lakṣmī).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is expressed through disciplined, attentive worship—maintaining sandhyā-time observances and using prescribed offerings—showing devotion through correct practice rather than mere sentiment.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects applied ritual science: time-specific practice (sandhyā-kāla observance) and prescribed ritual materials (lamp vessel/support and auspicious substances), a hallmark of technical instruction within the Vedanga-oriented sections.