Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 102

Dīpa-vidhi-vyākhyānam

Procedure for Lamp-Offering to Hanumān

Devanagari script

आंजनेय पाटलास्यं स्वर्णाद्रिसमविग्रहम् । पारिजातद्रुमूलस्थं चिंतयेत्साधकोत्तमः ॥ १०२ ॥

Transliteration

āṃjaneya pāṭalāsyaṃ svarṇādrisamavigraham | pārijātadrumūlasthaṃ ciṃtayetsādhakottamaḥ || 102 ||

Translation

بہترین سادھک آञ्जنیہ (ہنومان) کا دھیان کرے—جن کا چہرہ پاتل رنگ کا ہے، جن کا پیکر سونے کے پہاڑ کے مانند ہے، اور جو پاریجات درخت کی جڑ میں وراجمان ہیں॥۱۰۲॥

Word by Word

• आञ्जनेय: O Āñjaneya (Hanumān)
• आञ्जनेय: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: आञ्जनेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/Vocative), एकवचन

• पाटल-आस्यम्: having a reddish face/mouth
• पाटल-आस्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पाटल (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय-समास (पाटलम् आस्यम् यस्य)

• स्वर्ण-अद्रि-सम-विग्रहम्: whose form is like a golden mountain
• स्वर्ण-अद्रि-सम-विग्रहम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ण (प्रातिपदिक) + अद्रि (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक) + विग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (स्वर्णाद्रिसमः विग्रहः यस्य)

• पारिजात-द्रुम-उल-स्थम्: situated at the root of a pārijāta tree
• पारिजात-द्रुम-उल-स्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पारिजात (प्रातिपदिक) + द्रुम (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (पारिजात-द्रुमस्य मूले स्थितम्)

• चिन्तयेत्: should meditate/visualize
• चिन्तयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• साधक-उत्तमः: the best practitioner
• साधक-उत्तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: साधक (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास (उत्तमः साधकः)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Āñjaneya (Hanumān)
• Pārijāta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It gives a precise dhyāna-lakṣaṇa (visualization template) for Āñjaneya, teaching that focused contemplation on a clearly defined divine form steadies the mind and strengthens devotional absorption.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is practiced as upāsanā: the sādhaka lovingly fixes attention on Hanumān’s auspicious attributes (radiant, golden, serene presence), turning the heart toward devoted remembrance rather than scattered thought.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects the applied discipline of mantra-śāstra and ritual visualization (dhyāna-vidhi): using exact descriptors of form and location as a practical aid for concentration during japa and worship.