Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 49

The Description of the Worship of Rāma and Others

Rāmādi-pūjā-vidhāna

Devanagari script

परमन्त्रान् ग्रसद्वंद्वं भक्षयद्वितयं ततः । त्रासयद्वितयं वर्मास्त्राग्निजायांतिमो मनुः ॥ ४९ ॥

Transliteration

paramantrān grasadvaṃdvaṃ bhakṣayadvitayaṃ tataḥ | trāsayadvitayaṃ varmāstrāgnijāyāṃtimo manuḥ || 49 ||

Translation

پھر دشمن کے پرمنترَوں کو ‘گْرَس گْرَس’ کے جوڑے سے نگل لیتا ہے، اس کے بعد ‘بھَکشَی بھَکشَی’ کے جوڑے سے کھا جاتا ہے۔ ورم (حفاظتی) منتر اور استر (ہتھیار) منتر کے ذریعے آگنیج آخری منو ‘تْراسَی تْراسَی’ کے جوڑے سے دہشت ڈالتا ہے۔

Word by Word

• पर-मन्त्रान्: hostile mantras
• पर-मन्त्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन); कर्मधारय: परे मन्त्राः (hostile/other mantras)

• ग्रसत्-द्वन्द्वम्: the double (utterance) “grasat”
• ग्रसत्-द्वन्द्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ग्रसत् (कृदन्त, √ग्रस् धातु, शतृ) + द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); tatpuruṣa: ग्रसत्-शब्दस्य द्वन्द्वम् (double utterance of 'grasat/gras')

• भक्षयत्-द्वितयम्: the double “bhakṣayat”
• भक्षयत्-द्वितयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भक्षयत् (कृदन्त, √भक्ष् धातु, शतृ) + द्वितय (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); tatpuruṣa: भक्षयत्-शब्दस्य द्वितयम् (twofold 'bhakṣayat')

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: Adverb (क्रियाविशेषण-अव्यय): 'then/thereafter'

• त्रासयत्-द्वितयम्: the double “trāsayat”
• त्रासयत्-द्वितयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रासयत् (कृदन्त, √त्रस्/त्रास् धातु, शतृ/causative sense) + द्वितय (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); tatpuruṣa: त्रासयत्-शब्दस्य द्वितयम् (twofold 'trāsayat')

• वर्म-अस्त्र-अग्नि-जायाम्: in (the part named) “varma-astra-agni-jāyā”
• वर्म-अस्त्र-अग्नि-जायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्म (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + जाया (प्रातिपदिक)
• Form: Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); multi-tatpuruṣa as mantra-name/section: 'in (the sequence called) varma-astra-agni-jāyā'

• अन्तिमः: the final
• अन्तिमः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्तिम (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)

• मनुः: mantra-formula
• मनुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); 'manu' = mantra-formula

Speaker

Narada (within the technical narration of mantra-vidya in Book 1.3)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Agni
• Manu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It portrays mantra-śakti as a disciplined, technical power: protection (varma/kavaca) and controlled force (astra) are used to neutralize harmful counter-mantras, emphasizing mastery and restraint in Vedic ritual science.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it suggests that even technical mantra practice is meant to uphold dharma and protection; in the broader Purāṇic frame, such powers are subordinate to righteous intent and ultimately to devotion-centered living.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Mantra-prayoga (applied mantra procedure) and rakṣā-kriyā (protective rites): the use of kavaca (armour) and astra (weapon) mantras to counteract and subdue opposing mantra-forces.