Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 41

The Exposition of Nṛsiṁha Worship-Mantras, Nyāsa, Mudrās, Yantras, Kavaca, and Nṛsiṁha Gāyatrī

Devanagari script

तर्जनीभ्यां नयेत्स्कन्धौ प्रोक्ता चान्त्रणमुद्रि का । हस्तावूर्द्ध्वमुखौ कृत्वा तले संयोज्य मध्यमे ॥ ४१ ॥

Transliteration

tarjanībhyāṃ nayetskandhau proktā cāntraṇamudri kā | hastāvūrddhvamukhau kṛtvā tale saṃyojya madhyame || 41 ||

Translation

دونوں ترجنियों سے کندھوں کو چھوئے/اشارہ کرے؛ اسے ‘آنترن مُدرَا’ کہا گیا ہے۔ پھر ہاتھوں کو اوپر کی طرف کر کے درمیان میں دونوں ہتھیلیاں ملا دے۔

Word by Word

• तर्जनीभ्याम्: with the two index fingers
• तर्जनीभ्याम्: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तर्जनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया द्विवचन (instr. du.)

• नयेत्: should lead/place
• नयेत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (should lead/place)

• स्कन्धौ: (to) the two shoulders
• स्कन्धौ: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: स्कन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया द्विवचन (acc. du.)

• प्रोक्ता: is said/declared
• प्रोक्ता: कर्मधारय-विशेषण (Predicate/Qualifier)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (fem. nom. sg.); ‘declared/said’

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अन्त्रणमुद्रिका: the ‘antraṇa-mudrā’ (a named hand-gesture)
• अन्त्रणमुद्रिका: कर्ता/विधेय (Subject/Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: अन्त्रण + मुद्रा + इका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अन्त्रणस्य मुद्रा) + इका-प्रत्यय (diminutive/formation)

• हस्तौ: the two hands
• हस्तौ: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया द्विवचन (acc. du.)

• ऊर्द्ध्वमुखौ: upward-facing
• ऊर्द्ध्वमुखौ: विशेषण-सम्बन्ध (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्द्ध्वमुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया द्विवचन; विशेषण (masc., acc. du.)

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund)

• तले: on the palm
• तले: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (loc. sg.); ‘on the palm/surface’

• संयोज्य: having joined
• संयोज्य: पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā)
• Type: Verb
• Root: सम्-युज् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having joined/connected’

• मध्यमे: in the middle
• मध्यमे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: मध्यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (loc. sg.); here ‘in the middle’

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada the technical procedure of mudrās in ritual context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It codifies a precise mudrā used in mantra-ritual practice, emphasizing that correct bodily gesture supports correct intention and disciplined worship.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though technical, it serves bhakti by standardizing the external acts of pūjā; careful mudrā practice becomes a form of attentive, reverent service to the deity.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights procedural ritual-technology—how to form a specific mudrā (hand-gesture) with defined finger placement and palm orientation, typical of śikṣā/kalpa-style instructions.