Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 187

The Exposition of Nṛsiṁha Worship-Mantras, Nyāsa, Mudrās, Yantras, Kavaca, and Nṛsiṁha Gāyatrī

Devanagari script

निविष्टान्ते ततः प्रादुर्भावकारक ईरयेत् । हृषीकेश च स्वच्छन्द निःशेषजीव विन्यसेत् ॥ १८७ ॥

Transliteration

niviṣṭānte tataḥ prādurbhāvakāraka īrayet | hṛṣīkeśa ca svacchanda niḥśeṣajīva vinyaset || 187 ||

Translation

پھر نشست کے عمل کے اختتام پر ظہور پیدا کرنے والا آواہن منتر اُچار کرے۔ اس کے بعد ہریشیکیش اور سَوَچھند پر بھو کا دھیان کر کے، بلا استثنا تمام جانداروں میں مقررہ نیاس قائم کرے۔

Word by Word

• निविष्ट-अन्ते: at the end of (the stage of) entering/being seated
• निविष्ट-अन्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निविष्ट (कृदन्त; नि-विश् धातु, क्त) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (निविष्टस्य अन्तः)

• ततः: then
• ततः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• प्रादुर्भाव-कारक: (the word/name) ‘cause of manifestation’
• प्रादुर्भाव-कारक: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रादुर्भाव (प्रातिपदिक) + कारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (प्रादुर्भावस्य कारकः)

• ईरयेत्: should utter
• ईरयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• हृषीकेश: O Hṛṣīkeśa (Lord of the senses)
• हृषीकेश: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हृषीकेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (हृषीकाणां ईशः)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• स्वच्छन्द: O Free-willed one
• स्वच्छन्द: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: स्वच्छन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन (विशेषणवत् प्रयोगः)

• निःशेष-जीव: O all-remaining/entire living being (all-life)
• निःशेष-जीव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: निःशेष (प्रातिपदिक) + जीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (निःशेषः जीवः)

• विन्यसेत्: should place/arrange
• विन्यसेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-न्यस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Narada (teaching in a technical/ritual context; dialogue tradition with Sanatkumara lineage)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Hrsikesha
• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links inner worship to outer method: the practitioner invokes the Lord’s presence (prādurbhāva) and then stabilizes that presence through nyāsa, extending sanctity toward all beings.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By naming Hṛṣīkeśa, it frames devotion as surrender of the senses to Vishnu; nyāsa becomes a devotional act that consecrates the body and awareness to the Lord’s will (svacchanda).

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It emphasizes correct mantra-intonation and procedural placement (nyāsa/vinyāsa), aligning with Śikṣā (phonetics) and Kalpa (ritual procedure) as applied in Narada Purana’s technical sections.