Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 195

Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas

Devanagari script

अंकुशाय नमः प्रोक्तो मन्त्रग्रौवाकुशर्चने । संवर्तकमहांते तु मुसलेति पदं वदेत् ॥ १९५ ॥

Transliteration

aṃkuśāya namaḥ prokto mantragrauvākuśarcane | saṃvartakamahāṃte tu musaleti padaṃ vadet || 195 ||

Translation

منتر کے سلسلے میں اَنکُش کی پوجا کے لیے “اَنکُشائے نمः” کہا گیا ہے۔ اور بڑے “سمورتک” کے اختتام پر “مُسل” کا لفظ ادا کرے۔

Word by Word

• अङ्कुशाय: to the goad (aṅkuśa)
• अङ्कुशाय: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अङ्कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Bhava/Prayojana (भाव/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नमस्कारार्थे

• प्रोक्तः: is taught
• प्रोक्तः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मन्त्र-ग्रौ-व-अङ्कुश-अर्चने: in the worship of the mantra-goad (reading uncertain)
• मन्त्र-ग्रौ-व-अङ्कुश-अर्चने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक) + ग्रौव (प्रातिपदिक; पाठभेद/अस्पष्ट) + अङ्कुश (प्रातिपदिक) + अर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः; ‘ग्रौव’ पदं पाठदोष/दुर्लभम्

• संवर्तक-महा-अन्ते: at the end (after) ‘saṃvartaka-mahā’
• संवर्तक-महा-अन्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: संवर्तक (प्रातिपदिक) + महा (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावः; सप्तमी-एकवचनार्थे (at the end); अर्थः: ‘संवर्तक’ ‘महा’ इत्यस्य अन्ते

• तु: then/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक निपात (particle)

• मुसल-इति: (the word) ‘musala’
• मुसल-इति: Karma (कर्म)
• Type: Indeclinable
• Root: मुसल (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
• Form: उद्धरणार्थक ‘इति’ प्रयोगः (quotative)

• पदम्: the word
• पदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• वदेत्: should utter
• वदेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes precision in ritual speech: specific salutations and concluding words are themselves part of the sacred technology that completes a mantra-procedure correctly.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is expressed as disciplined worship—offering reverence even to ritual symbols (like the aṅkuśa) through prescribed mantras, showing careful, devoted attentiveness in pūjā.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights correct mantra-application and liturgical phrasing—an applied, technical aspect of ritual recitation aligned with Vedanga-style procedural exactness.