Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 164

Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas

Devanagari script

मनांसि हरयुग्मांते दारयद्वितयं च मे । वशमानय वर्मांते नेत्रमंत्रः समीरितः ॥ १६४ ॥

Transliteration

manāṃsi harayugmāṃte dārayadvitayaṃ ca me | vaśamānaya varmāṃte netramaṃtraḥ samīritaḥ || 164 ||

Translation

‘ہر’ کے جوڑے کے آخر میں ‘مَنانسی’ کا پد رکھے، اور ‘مے دارَیَد’ کو بھی دو بار ملائے۔ ‘ورم’ کے آخر میں ‘وشمانَیَ’ جوڑے—یوں ‘نیتر’ منتر بیان ہوا۔

Word by Word

• मनांसि: minds
• मनांसि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन

• हर-युग्म-अन्ते: at the end of (the word) ‘hara-yugma’
• हर-युग्म-अन्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: हर (प्रातिपदिक) + युग्म (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; सप्तमी-तत्पुरुषाधारित अव्ययवत् प्रयोग: ‘हरयुग्मस्य अन्ते’ (at the end of ‘hara-yugma’)

• दारयत्-द्वितयम्: the pair (word) ‘dārayat’
• दारयत्-द्वितयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दृ/दर् (धातु) → दारयत् (कृदन्त, शतृ) + द्वितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘दारयत्’ इति शब्दस्य द्वितयम् (pair)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• मे: my; of me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/genitive) एकवचन; सर्वनाम

• वशम्: into control; subjection
• वशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; ‘वशं नय’ इत्यर्थे

• आनय: bring; lead
• आनय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + नी (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वर्म-अन्ते: at the end of (the word) ‘varma’
• वर्म-अन्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: वर्म (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; अव्ययवत् प्रयोग: ‘वर्मशब्दस्य अन्ते’ (at the end of ‘varma’)

• नेत्र-मन्त्रः: the ‘netra’ mantra
• नेत्र-मन्त्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘नेत्रस्य मन्त्रः’

• समीरितः: has been uttered/recited
• समीरितः: Kriya (क्रिया/भाव)
• Type: Adjective
• Root: सम् + ईर् (धातु) → समीरित (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘मन्त्रः’)

Speaker

Narada (teaching a technical mantra-formation rule within Vedanga/Mantra-vidya material)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Hara (as a mantra-bija/phonetic element)
• Netra-mantra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It preserves a precise, technical method for forming a protective mantra (Netra-mantra), showing that correct phonetic placement and repetition are treated as spiritually efficacious in mantra-vidya.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While primarily technical, it supports devotional practice by providing a structured mantra intended for protection and inner steadiness—conditions that help sustain focused remembrance and worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights mantra-formation through phonetic/grammatical placement (a practical application aligned with Śikṣā and Vyākaraṇa-style precision), including rules like “add at the end,” “repeat twice,” and “append a controlling formula.”