Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 153

Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas

Devanagari script

सर्वबाणैर्भेदियुगं पाशेनांते कटद्वयम् । अंकुशेनेति संप्रोच्य ताडयद्वितयं पुनः ॥ १५३ ॥

Transliteration

sarvabāṇairbhediyugaṃ pāśenāṃte kaṭadvayam | aṃkuśeneti saṃprocya tāḍayadvitayaṃ punaḥ || 153 ||

Translation

“تمام تیروں سے—جوڑی کو چھیدو” یہ جپ کر کے جوڑی پر وار کرے؛ پھر “پاش سے—آخر میں دو چٹائیاں” کہہ کر آخر میں رکھی دو چٹائیوں پر وار کرے۔ اور پھر “انکُش سے” کہہ کر اسی جوڑی پر دوبارہ وار کرے۔

Word by Word

• सर्व-बाणैः: with all arrows
• सर्व-बाणैः: करण (Karaṇa/instrument)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—सर्वे बाणाः (all arrows)

• भेदि-युगम्: the pierceable pair
• भेदि-युगम्: कर्म (Karma/object)
• Type: Noun
• Root: भेदि (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधारित) + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—भेदनं/भेद्यं युगम् (a pair to be pierced/broken)

• पाशेन: with the noose
• पाशेन: करण (Karaṇa/instrument)
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• अन्ते: at the end
• अन्ते: अधिकरण (Adhikaraṇa/location)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• कट-द्वयम्: the two hips/sides
• कट-द्वयम्: कर्म (Karma/object)
• Type: Noun
• Root: कट (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः—द्वौ कटौ (two hips/sides)

• अङ्कुशेन: with the goad
• अङ्कुशेन: करण (Karaṇa/instrument)
• Type: Noun
• Root: अङ्कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative particle)

• सम्प्रोच्य: having proclaimed
• सम्प्रोच्य: पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘having uttered/declared’

• ताडयत्: strikes/should strike
• ताडयत्: क्रिया (Kriyā/verb)
• Type: Verb
• Root: ताडय् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• वितयम्: the pair
• वितयम्: कर्म (Karma/object)
• Type: Noun
• Root: वितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (पाठभेदे ‘द्वितयम्’ अपेक्षितम्)

• पुनः: again
• पुनः: सम्बन्ध (Adverbial relation)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक क्रियाविशेषण (adverb ‘again’)

Speaker

Narada (instructional narration within a technical/ritual procedure)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes mantra–kriyā coordination: the efficacy of a rite depends on disciplined sequencing—uttering the prescribed words and performing the corresponding action precisely.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it models attentive, faithful execution of sacred instruction (śraddhā and niyama). Such careful obedience is a devotional attitude even within technical ritual practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa (ritual procedure): it gives a rule-like sequence—specific mantra cues (“bāṇa/pāśa/aṅkuśa”) paired with concrete actions (tapping/striking designated objects).