Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 122

Śeṣoditya-Sūrya-nyāsa, Soma-sādhana, Graha-pūjā, and Bhauma-vrata-vidhi

Devanagari script

रसाणों बुधमन्त्रोऽयं मुनिब्रह्मास्य कीर्तितः । पंक्तिश्छैदो देवता तु बुधः सर्वेष्टदो नृणाम् ॥ १२२ ॥

Transliteration

rasāṇoṃ budhamantro'yaṃ munibrahmāsya kīrtitaḥ | paṃktiśchaido devatā tu budhaḥ sarveṣṭado nṛṇām || 122 ||

Translation

یہ بُدھ کا منتر ہے؛ اس کے رِشی کے طور پر مُنیوں میں برہما کا ذکر کیا گیا ہے۔ اس کا چھند “پنکتی” ہے اور دیوتا بُدھ ہیں، جو انسانوں کو ہر مطلوبہ پھل دیتے ہیں۔

Word by Word

• रस-आणोम्: (with) ‘rasa-āṇom’ (phonetic formula)
• रस-आणोम्: सम्बन्ध/निर्देश (Specification)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक) + आणोम् (प्रातिपदिक/वर्ण-समूह-निर्देश)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; मन्त्र-वर्ण-निर्देशः (phonetic specification)

• बुध-मन्त्रः: the Budha mantra
• बुध-मन्त्रः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: निर्देश (Deictic)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• मुनि-ब्रह्मा: the sages and Brahmā
• मुनि-ब्रह्मा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समाहार-द्वन्द्व (collective)

• अस्य: of this (mantra)
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• कीर्तितः: is proclaimed/declared
• कीर्तितः: क्रिया-विशेष (Predicative participle)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (अस्ति/भवति) इति अध्याहारः

• पङ्क्तिः: (its) metre: Paṅkti
• पङ्क्तिः: कर्ता/निर्देश (Subject)
• Type: Noun
• Root: पङ्क्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• छैदः: Chaida (deity)
• छैदः: कर्ता/निर्देश (Subject)
• Type: Noun
• Root: छैद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; देवतानाम (deity-name)

• देवता: the presiding deity
• देवता: सम्बन्ध/विधेय (Predicate)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विधेय (predicate noun)

• तु: indeed/but
• तु: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विशेष/विरोध (emphatic/adversative particle)

• बुधः: Budha (Mercury)
• बुधः: कर्ता/निर्देश (Subject)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• सर्वेष्ट-दः: giver of all desired (boons)
• सर्वेष्ट-दः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + इष्ट (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् बुधस्य; ‘सर्वेष्टं ददाति’

• नृणाम्: of men/for people
• नृणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

Speaker

Narada (teaching in a Vedanga/Jyotisha-oriented context, as preserved in the Narada Purana dialogue tradition)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Brahma
• Budha (Mercury)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It formally defines the mantra’s traditional identifiers—seer (Brahmā), metre (Paṅkti), and deity (Budha)—showing that mantra-practice is anchored in Vedic parameters (ṛṣi–chandas–devatā) rather than mere recitation.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While the verse is technical (Jyotisha/mantra-lakṣaṇa), it still frames practice as devotion to a presiding deity—Budha—through mantra, implying disciplined worship (upāsanā) aimed at righteous fulfillment of human goals.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights Vedāṅga usage—especially Chandas (metre) and Jyotiṣa-style mantra classification—by specifying the mantra’s chandas (Paṅkti) and devatā (Budha), which are essential for correct viniyoga (application) in ritual practice.