Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 100

Śeṣoditya-Sūrya-nyāsa, Soma-sādhana, Graha-pūjā, and Bhauma-vrata-vidhi

Devanagari script

धरणीगर्भसंभूतं विद्युत्तेजः समप्रभम् । कुमारं शक्तिहस्तं च मङ्गलं प्रणमाम्यहम् ॥ १०० ॥

Transliteration

dharaṇīgarbhasaṃbhūtaṃ vidyuttejaḥ samaprabham | kumāraṃ śaktihastaṃ ca maṅgalaṃ praṇamāmyaham || 100 ||

Translation

میں منگل کو پرنام کرتا ہوں—جو زمین کے گربھ سے پیدا ہوئے، بجلی کے تیز کی مانند درخشاں ہیں، نوجوان صورت ہیں اور ہاتھ میں شکتی (نیزہ) دھارے ہوئے ہیں۔

Word by Word

• धरणी-गर्भ-संभूतम्: born from the womb of Earth
• धरणी-गर्भ-संभूतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: धरणी (प्रातिपदिक) + गर्भ (प्रातिपदिक) + संभूत (कृदन्त; सम्-भू + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); तत्पुरुष-समासः (धरण्याः गर्भात् संभूतः = born from Earth’s womb)

• विद्युत्-तेजः: having lightning-like brilliance
• विद्युत्-तेजः: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विद्युत् (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; कर्मधारय-समासः (विद्युदिव तेजः = lightning-like radiance)

• सम-प्रभम्: of even/steady splendor
• सम-प्रभम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक) + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; कर्मधारय-समासः (समाना प्रभा यस्य = of equal/steady splendor)

• कुमारम्: the Prince/Youth (Kumāra)
• कुमारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• शक्ति-हस्तम्: spear-in-hand
• शक्ति-हस्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; बहुव्रीहि-समासः (शक्तिः हस्ते यस्य = whose hand holds a spear)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• मङ्गलम्: Maṅgala (Mars)
• मङ्गलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; (देवता-विशेषः: मङ्गल/अङ्गारक)

• प्रणमामि: I bow to
• प्रणमामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present/वर्तमान), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

Speaker

Narada (as a devotional/ritual reciter within the Vedāṅga/astral context of Book 1.3)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Maṅgala (Mars)
• Dharaṇī (Earth)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

The verse is a reverential salutation to Maṅgala (Mars), framing the graha as a divine power whose radiance and martial emblem (śakti/spear) can be honored to harmonize one’s karmic and temporal conditions.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

It models bhakti through praṇāma (humble bowing) and dhyāna-like description—devotion expressed by remembering the deity’s form, origin, and attributes before offering surrender.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa Vedāṅga is implied: Maṅgala is identified with traditional iconography and origin, supporting graha-stuti and graha-śānti usage in astrological and ritual practice.