Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 64

तोयं विधिर्वह्नियुक्तकर्णेंद्वाढ्यो हरिस्तथा । सदीर्घो दारको वायुर्वर्मांतोऽयं रसार्णकः ॥ ६४ ॥

toyaṃ vidhirvahniyuktakarṇeṃdvāḍhyo haristathā | sadīrgho dārako vāyurvarmāṃto'yaṃ rasārṇakaḥ || 64 ||

‘توَی’ کو ‘وِدھی’ (برہما/قاعدہ) بھی کہا گیا ہے۔ ‘وَہنی’ کرن اور اِندو کے ساتھ یُکت ہو کر مُزَیَّن ہوتا ہے؛ ‘ہری’ بھی اسی طرح۔ ‘وایو’ طویل ہے، ‘دارک’ بچہ ہے۔ یہ ‘وَرم’ پر ختم ہوتا ہے اور ‘رَسارْنَک’—رَس کا سمندر—کہلاتا ہے۔

तोयम्water
तोयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
विधिःBrahmā / the ordainer
विधिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वह्नि-युक्त-कर्ण-इन्दु-आढ्यःadorned with a moon on the ear, joined with fire
वह्नि-युक्त-कर्ण-इन्दु-आढ्यः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवह्नि (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + कर्ण (प्रातिपदिक) + इन्दु (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (वह्निना युक्तः; कर्णे इन्दुना आढ्यः/विभूषितः)
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाalso, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/उपमानसूचक (also/likewise)
स-दीर्घःwith a long (vowel)/long
स-दीर्घः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश) + दीर्घ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स’ = सहित (with), विशेषण
दारकःthe child/son (Kumāra)
दारकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वायुःVāyu (wind)
वायुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वर्म-अन्तःending with ‘varma’
वर्म-अन्तः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवर्मन् (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (वर्मणः अन्तः/अन्ते वर्म)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
रस-अर्णकःRasārṇaka (name/epithet)
रस-अर्णकः:
Karta (कर्ता/Predicate noun)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक) + अर्णक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (रसस्य अर्णकः/सम्बद्धः)

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/technical context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

H
Hari (Vishnu)
V
Vayu
A
Agni (Vahni)
V
Vidhi (Brahma)

FAQs

It presents a Vedāṅga-style, coded mapping of divine names and elements (water, fire, wind, Hari, Vidhi), implying that spiritual insight can be gained through disciplined understanding of sacred terminology and its mantra-like constructions.

By explicitly naming Hari (Viṣṇu) within a technical enumeration, it indicates that even scholarly/linguistic disciplines ultimately point toward remembering and invoking the Lord through precise sacred names.

It reflects Nirukta/Shabda-śāstra method—interpreting meanings via word markers (like ‘ending in varma’) and combinations (yukta), a practical technique used in mantra interpretation and traditional exegesis.