Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 16

Gaṇeśa Mantra-vidhi: Mahāgaṇapati Gāyatrī, Vakratuṇḍa Mantra, Nyāsa, Homa, Āvaraṇa-pūjā, and Caturthī Vrata

Devanagari script

एषोक्ता मूलगायत्री सर्वसिद्धिप्रदायिनी । एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेदेवं हृदंबुजे ॥ १६ ॥

Transliteration

eṣoktā mūlagāyatrī sarvasiddhipradāyinī | evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā dhyāyedevaṃ hṛdaṃbuje || 16 ||

Translation

یہی مُول گایتری بیان کی گئی ہے جو ہر طرح کی سِدھی عطا کرنے والی ہے۔ اس طرح نیاس کی विधی انجام دے کر، دل کے کنول میں اسی انداز سے دھیان کرے۔

Word by Word

• एषा: this
• एषा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

• उक्ता: has been stated
• उक्ता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has been stated’

• मूलगायत्री: the root Gāyatrī
• मूलगायत्री: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूल + गायत्री (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

• सर्वसिद्धिप्रदायिनी: bestowing all accomplishments
• सर्वसिद्धिप्रदायिनी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + सिद्धि + प्रदायिनी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वासां सिद्धीनां प्रदायिनी), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of मूलगायत्री

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)

• न्यासविधिम्: the procedure of nyāsa
• न्यासविधिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: न्यास + विधि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (न्यासस्य विधिः), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular)

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त्वा
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having done’

• ध्यायेत्: should meditate
• ध्यायेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• हृदम्बुजे: in the heart-lotus
• हृदम्बुजे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् + अम्बुज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (हृदि अम्बुजम्/हृदयाम्बुजम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative singular)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames the “root Gāyatrī” as a complete spiritual instrument and stresses that mantra-power becomes fruitful when internalized—after nyāsa, meditation is to be centered in the heart-lotus.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By directing meditation to the heart-lotus after sanctifying the body through nyāsa, it emphasizes inward absorption and reverent contemplation—key bhāvas that support steady devotional remembrance.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights a technical ritual discipline used in mantra-śāstra—nyāsa (mantra placement) followed by dhyāna (focused meditation), a structured sādhanā method taught within the Purāṇic-vedic technical tradition.