Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 139

The Explanation of Sandhyā and Related Daily Observances

Saṅdhyā-ādi Nitya-karma-Vidhi

Devanagari script

पांशांकुशाभयवरान्दधानं कज्जहस्तया । पत्न्याश्लिष्टं रक्ततनुं त्रिनेत्रं गणपे भवेत् ॥ १३९ ॥

Transliteration

pāṃśāṃkuśābhayavarāndadhānaṃ kajjahastayā | patnyāśliṣṭaṃ raktatanuṃ trinetraṃ gaṇape bhavet || 139 ||

Translation

گنیش جی کو پاش اور اَنکُش تھامے ہوئے، اَبھَے اور وَر مُدرَا دکھاتے ہوئے، ایک ہاتھ میں مودک لیے ہوئے دکھایا جائے۔ وہ اپنی پَتنی کے آغوش میں، سرخی مائل بدن اور تین آنکھوں والے ہوں۔

Word by Word

• पांश: noose
• पांश: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पांश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• अङ्कुश: goad
• अङ्कुश: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• अभय: fearlessness (gesture of protection)
• अभय: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अभय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• वरान्: boons
• वरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन

• दधानम्: bearing/holding
• दधानम्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘धारयन्तम्/धारयन्’

• कज्जहस्तया: with (his) hand holding a rosary/‘kajja’
• कज्जहस्तया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कज्ज-हस्त (प्रातिपदिक; कज्ज + हस्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; ‘कज्जहस्त’ इति षष्ठी-तत्पुरुष/निर्देश-तत्पुरुष (कज्जः यस्याः सा/कज्जयुक्तः हस्तः)

• पत्नी: by/with the wife (Pārvatī)
• पत्नी: Sahakāraka (सह/साकं)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), एकवचन

• आश्लिष्टम्: embraced
• आश्लिष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: आ-श्लिष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘आलिङ्गितम्’

• रक्ततनुम्: red-bodied
• रक्ततनुम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रक्त-तनु (प्रातिपदिक; रक्त + तनु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः ‘रक्ता तनुः यस्य’/‘रक्तवर्णा तनुः’

• त्रिनेत्रम्: three-eyed
• त्रिनेत्रम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-नेत्र (प्रातिपदिक; त्रि + नेत्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः ‘त्रीणि नेत्राणि यस्य’

• गणपे: in/for Gaṇapa (Gaṇeśa-form)
• गणपे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गणप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• भवेत्: should become/should be
• भवेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Narada (in an instructional/technical prescription style typical of Vedanga/ritual chapters)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Gaṇeśa
• Pārvatī (consort, implied)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It gives a precise dhyāna/visual specification of Gaṇeśa, showing him as the remover of obstacles (pāśa–aṅkuśa) and the giver of protection and blessings (abhaya–vara), which supports focused worship and mantra-based contemplation.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By prescribing a clear form for meditation and worship—hands, emblems, gestures, color, and divine companionship—it enables saguna-bhakti (devotion with form), where devotion is stabilized through a definite visual and symbolic focus.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Practical ritual-technical knowledge: murti-lakṣaṇa (iconographic rules) used in pūjā and dhyāna—how a deity is to be represented for correct worship and ritual efficacy.