Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 87

Sanatkumāra’s Bhāgavata Tantra: Tattvas, Māyā-Bonds, Embodiment, and the Necessity of Dīkṣā

Devanagari script

मूत्ररक्तकफस्वेदशुक्रादिषु जलस्थितिः । हृदि पंक्तौ दृशोः पित्ते तेजस्तद्धर्मदर्शनात् ॥ ८७ ॥

Transliteration

mūtraraktakaphasvedaśukrādiṣu jalasthitiḥ | hṛdi paṃktau dṛśoḥ pitte tejastaddharmadarśanāt || 87 ||

Translation

پیشاب، خون، بلغم، پسینہ، منی وغیرہ میں پانی کی حالت ہے؛ اور دل، ہاضمے کی نالی، آنکھوں اور صفرا میں تیز (آگنی) ہے، کیونکہ وہاں اس کی خاصیتیں ظاہر ہوتی ہیں۔

Word by Word

• मूत्र-रक्त-कफ-स्वेद-शुक्र-आदिषु: in urine, blood, phlegm, sweat, semen, etc.
• मूत्र-रक्त-कफ-स्वेद-शुक्र-आदिषु: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: मूत्र (प्रातिपदिक) + रक्त (प्रातिपदिक) + कफ (प्रातिपदिक) + स्वेद (प्रातिपदिक) + शुक्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समाहार/समुच्चयार्थे तत्पुरुषः (…आदिषु = 'etc.')

• जल-स्थितिः: the presence of water
• जल-स्थितिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + स्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जलस्य स्थितिः)

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• पंक्तौ: in the row/line (series)
• पंक्तौ: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: पंक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• दृशोः: of the two eyes
• दृशोः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: दृश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), द्विवचन

• पित्ते: in bile
• पित्ते: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: पित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• तेजः: fire/heat (tejas)
• तेजः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तत्-धर्म-दर्शनात्: because of the perception of its properties
• तत्-धर्म-दर्शनात्: Hetu (हेतु/Cause)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य धर्मस्य दर्शनम्)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches tattva-viveka (discernment of elements): the body’s functions reveal the presence of jala (fluidity) and tejas (heat), helping the seeker detach from the body and pursue higher knowledge.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By clarifying the body as a compound of elements and functions, it supports bhakti with humility and non-attachment—devotion becomes steadier when one sees the body as an instrument rather than the Self.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

A technical, śāstric mapping of elemental properties to physiological loci (jala in bodily fluids; tejas in digestion, vision, and bile), aligning with traditional Indian medical and dhātu/doṣa-style analysis used in applied disciplines.