Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 40

Sanatkumāra’s Bhāgavata Tantra: Tattvas, Māyā-Bonds, Embodiment, and the Necessity of Dīkṣā

Devanagari script

विधत्ते जडवर्गस्य सर्वानुग्राहकः शिवः । शिवसामान्यरूपो हि मोक्षस्तु चिदनुग्रहः ॥ ४० ॥

Transliteration

vidhatte jaḍavargasya sarvānugrāhakaḥ śivaḥ | śivasāmānyarūpo hi mokṣastu cidanugrahaḥ || 40 ||

Translation

سروانُگرہ کرنے والا شیو جڑ طبقے کے تمام پر بھی کرپا کرتا ہے۔ موکش عام معنی میں شیو-سوروپ ہے؛ مگر خاص طور پر موکش خالص چیتنیا کی عنایتِ کرم ہے۔

Word by Word

• विधत्ते: arranges, bestows
• विधत्ते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + √धा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• जड-वर्गस्य: of the insentient class
• जड-वर्गस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: जड (प्रातिपदिक) + वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th case), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (षष्ठी): जडानां वर्गः

• सर्व-अनुग्राहकः: gracer of all
• सर्व-अनुग्राहकः: Sambandha (सम्बन्ध/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + अनुग्राहक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), एकवचन; समासः—तत्पुरुष: सर्वेषाम् अनुग्राहकः (one who favors all); ‘शिवः’ इत्यस्य विशेषणम्

• शिवः: Śiva
• शिवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), एकवचन

• शिव-सामान्य-रूपः: having Śiva as the general form
• शिव-सामान्य-रूपः: Sambandha (सम्बन्ध/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + सामान्य (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), एकवचन; समासः—तत्पुरुष: शिवस्य सामान्यं रूपं यस्य (having the general form of Śiva)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphasis)

• मोक्षः: liberation
• मोक्षः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), एकवचन

• तु: but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अवधानसूचक

• चित्-अनुग्रहः: grace upon consciousness (spiritual grace)
• चित्-अनुग्रहः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चित् (प्रातिपदिक) + अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (षष्ठी): चितः अनुग्रहः (grace to/for consciousness)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Shiva
• Moksha
• Chit (Consciousness)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It distinguishes ordinary divine benevolence that sustains even the inert world from mokṣa, which is defined as the special awakening granted by pure consciousness (cit-anugraha).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By framing liberation as divine anugraha (grace), it supports a bhakti-oriented view: liberation is not merely mechanical effort, but the Lord’s bestowal of awakened consciousness upon the devotee.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga technique (like Vyākaraṇa, Jyotiṣa, or Kalpa ritual procedure) is taught in this verse; it is a doctrinal clarification about anugraha and the nature of mokṣa.