Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 113

Sanatkumāra’s Bhāgavata Tantra: Tattvas, Māyā-Bonds, Embodiment, and the Necessity of Dīkṣā

Devanagari script

दीक्षितस्तंत्रविधिना स्ववर्णाचारतत्परः । अनुष्ठानं प्रकुर्वीत नित्यनैमित्तिकात्मकम् ॥ ११३ ॥

Transliteration

dīkṣitastaṃtravidhinā svavarṇācāratatparaḥ | anuṣṭhānaṃ prakurvīta nityanaimittikātmakam || 113 ||

Translation

جو شخص تانتریک طریقے کے مطابق دیکشا یافتہ ہو اور اپنے ورن کے آچار میں ثابت قدم ہو، اسے نِتیہ اور نَیمِتِک دونوں قسم کے انوشتھان انجام دینے چاہئیں۔

Word by Word

• दीक्षितः: the initiated person
• दीक्षितः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: दीक्षित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from दीक्ष्/दीक्ष् caus.)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘initiated’

• तन्त्रविधिना: by the tantric procedure
• तन्त्रविधिना: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तन्त्र + विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (तन्त्रस्य विधिः)

• स्ववर्णाचारतत्परः: devoted to the conduct of one’s own varṇa
• स्ववर्णाचारतत्परः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व + वर्ण + आचार + तत्पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (स्वस्य वर्णस्य आचारे तत्परः)

• अनुष्ठानम्: observance/practice (ritual discipline)
• अनुष्ठानम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अनुष्ठान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रकुर्वीत: should perform
• प्रकुर्वीत: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र + कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• नित्यनैमित्तिकात्मकम्: consisting of daily and occasional (rites)
• नित्यनैमित्तिकात्मकम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नित्य + नैमित्तिक + आत्मक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (नित्यं च नैमित्तिकं च—तदात्मकम्) अनुष्ठानम् इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in dialogue context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta (peace)

Secondary Rasa: bhakti (devotion)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that initiation is not merely ceremonial; it must culminate in steady discipline—faithfully performing both daily obligations and occasion-based rites in harmony with one’s prescribed conduct.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By emphasizing consistent nitya and naimittika observances, it supports bhakti as a lived practice—devotion expressed through regulated conduct, purity, and continual worship-oriented discipline.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual application is implied: knowing how to structure obligatory and occasion-based karmas aligns with Kalpa (ritual procedure) and the broader discipline of correct ācāra and anushthāna.