Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 23

Mokṣopāya: Bhakti-rooted Jñāna and the Aṣṭāṅga Yoga of Viṣṇu-Meditation

Devanagari script

अद्वयं निगुणं नित्यमद्वितीयमनौपमम् । परिपूर्णं ज्ञानमयं विदुर्मोक्षप्रताधकम् ॥ २३ ॥

Transliteration

advayaṃ niguṇaṃ nityamadvitīyamanaupamam | paripūrṇaṃ jñānamayaṃ vidurmokṣapratādhakam || 23 ||

Translation

اہلِ معرفت اُس حقیقتِ برتر کو اَدوَی، گُناتیت، نِتیہ، بے ثانی اور بے مثال جانتے ہیں—وہ کامل، خالص شعور سے معمور اور موکش عطا کرنے والی ہے۔

Word by Word

• अद्वयम्: non-dual
• अद्वयम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अद्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (qualifier)

• निगुणम्: without qualities (nirguṇa)
• निगुणम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निगुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• नित्यम्: eternal
• नित्यम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• अद्वितीयम्: without a second; unique
• अद्वितीयम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अद्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• अनौपमम्: incomparable
• अनौपमम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनौपम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• परिपूर्णम्: complete; all-full
• परिपूर्णम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परिपूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• ज्ञानमयम्: consisting of knowledge
• ज्ञानमयम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान + मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण; मय-प्रत्ययान्त (made of/consisting of)

• विदुः: (they) know; declare
• विदुः: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; √विद् = to know

• मोक्षप्रदायकम्: bestowing liberation
• मोक्षप्रदायकम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मोक्ष + प्रदायक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण; (मोक्षस्य प्रदायकः)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It defines the liberating Reality as non-dual, nirguṇa, eternal, and pure consciousness—implying that mokṣa comes from realizing Brahman as one without a second.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While the verse speaks in jñāna-language, it supports bhakti by clarifying the supreme object of devotion: the incomparable, eternal, non-dual Brahman (often approached as the highest form of the Lord).

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught here; the focus is Vedānta-style metaphysics—nirguṇa, advaya Brahman as the basis for liberation.