Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 16

Dhvaja-Dhāraṇa Mahātmyam: Sumati–Satyamatī, Humility, and Deliverance by Hari’s Messengers

Devanagari script

कृतातिथ्यक्रियं शान्तं कृतासनपरिग्रहम् । नीचासनस्थितो भूयः प्राञ्जलिर्मुनिमब्रवीत् ॥ १६ ॥

Transliteration

kṛtātithyakriyaṃ śāntaṃ kṛtāsanaparigraham | nīcāsanasthito bhūyaḥ prāñjalirmunimabravīt || 16 ||

Translation

مہمان نوازی کی رسم پوری کرکے اور نشست کا اہتمام کرکے، وہ خود نچلی نشست پر بیٹھ گیا؛ پھر ہاتھ باندھ کر دوبارہ منی سے عرض کیا۔

Word by Word

• कृतातिथ्यक्रियम्: (him) who had performed the duties of hospitality
• कृतातिथ्यक्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातु, क्त-कृदन्त) + आतिथ्य (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘कृत’ (past passive participle) as adjectival; समासः—आतिथ्यक्रिया इति षष्ठी-तत्पुरुषः, तदन्ते ‘कृत-’ उपपदपूर्वकः

• शान्तम्: calm, composed
• शान्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (शम्-धातु, क्त-कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• कृतासनपरिग्रहम्: (him) who had accepted/taken a seat
• कृतासनपरिग्रहम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातु, क्त-कृदन्त) + आसन (प्रातिपदिक) + परिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—आसनपरिग्रह इति षष्ठी-तत्पुरुषः (आसनस्य परिग्रहः), तदन्ते ‘कृत-’ क्त-कृदन्तविशेषणम्

• नीचासनस्थितः: seated on a low seat
• नीचासनस्थितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नीच (प्रातिपदिक) + आसन (प्रातिपदिक) + स्थित (स्था-धातु, क्त-कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—नीचासन इति कर्मधारयः (नीचं आसनम्), ततः नीचासन-स्थित इति सप्तमी-तत्पुरुषः (नीचासने स्थितः)

• भूयः: again, further
• भूयः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (प्रातिपदिक/अव्ययप्रयोग)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• प्राञ्जलिः: with folded hands
• प्राञ्जलिः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—‘अञ्जलिं प्रगृह्य’ इत्यर्थे (with folded hands)

• मुनिम्: the sage
• मुनिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अब्रवीत्: said, spoke
• अब्रवीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Narrator (Suta-style narration describing the respectful approach to the sage)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Muni (sage)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights dharma through ātithya (guest-honor) and vinaya (humility): serving the guest, offering a proper seat, and then speaking with folded hands from a lower seat—showing reverence as a prerequisite for receiving sacred instruction.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed here as reverential conduct—humble posture, respectful service, and attentive speech before a holy person—reflecting the devotional mood that honors the presence of the divine through saints and teachers.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects kalpa/prayoga-style ritual propriety (proper reception of a guest and offering of āsana) and the broader dharmic protocol that accompanies sacred dialogue, even when no specific Vedanga like vyākaraṇa or jyotiṣa is directly taught in this verse.