Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 21

Dvādaśī-vrata: Month-by-month Viṣṇu Worship and the Year-End Udyāpana

Devanagari script

मन्त्रेणानेन विप्राय दद्याद्भक्त्या सदक्षिणम् । केशवः केशिहा देवः सर्वसंपत्प्रदायकः ॥ २१ ॥

Transliteration

mantreṇānena viprāya dadyādbhaktyā sadakṣiṇam | keśavaḥ keśihā devaḥ sarvasaṃpatpradāyakaḥ || 21 ||

Translation

اسی منتر کے ساتھ بھکتی سے برہمن کو مناسب دان اور دکشِنا دے؛ کیونکہ کیشی کو مارنے والے دیو کیشو ہر طرح کی دولت عطا کرنے والے ہیں۔

Word by Word

• मन्त्रेण: with (this) mantra
• मन्त्रेण: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; तृतीया, एकवचनम्

• अनेन: with this
• अनेन: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्/नपुंसकलिङ्गम्; तृतीया, एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun) — ‘by/with this’

• विप्राय: to a brāhmaṇa
• विप्राय: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचनम्

• दद्यात्: should give
• दद्यात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; तृतीया, एकवचनम्

• स-दक्षिणम्: along with a priestly fee (dakṣiṇā)
• स-दक्षिणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गसदृश) + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया, एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः— ‘दक्षिणया सह’ (together with fee/donation)

• केशवः: Keśava
• केशवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा, एकवचनम्

• केशि-हा: slayer of Keśī
• केशि-हा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केशिन् (प्रातिपदिक) + हन् (धातु) → ह (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा, एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः; ‘हा’ = हन्-धातोः क्विप्/कृदन्त-रूपम् (slayer)

• देवः: the Lord
• देवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा, एकवचनम्

• सर्व-संपत्-प्रदायकः: giver of all prosperity
• सर्व-संपत्-प्रदायकः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + संपत् (प्रातिपदिक) + प्रदायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः— ‘सर्वासां संपदां प्रदायकः’ (giver of all prosperities)

Speaker

Narada (teaching the proper devotional practice and its fruit)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Vishnu
• Keshava
• Keshi

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links mantra-recitation with devotional charity (dāna) and dakṣiṇā, teaching that offerings made with bhakti become a direct means to receive auspiciousness through Keśava’s grace.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as the essential inner disposition behind ritual action—giving to a worthy brāhmaṇa is not merely formal, but becomes spiritually potent when performed as an offering to Keśava.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual protocol is emphasized: mantra-application and the rule of sa-dakṣiṇā (gift with honorarium) reflect the practical discipline of Vedic rite-performance (kalpa-oriented practice).