Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 53

Devanagari script

अकृत्वा वपनं तेषां प्रायश्चित्तं विनिर्द्दिशेत् । केशानां रक्षणार्थं च द्विगुणं व्रतमादिशेत् ॥ ५३ ॥

Transliteration

akṛtvā vapanaṃ teṣāṃ prāyaścittaṃ vinirddiśet | keśānāṃ rakṣaṇārthaṃ ca dviguṇaṃ vratamādiśet || 53 ||

Translation

اگر انہوں نے وپن (منڈن) نہ کیا ہو تو ان کے لیے پرایَشچِتّ (کفّارہ) مقرر کیا جائے؛ اور بالوں کی حفاظت کے لیے دوگنا ورت رکھنے کا حکم دیا جائے۔

Word by Word

• अकृत्वा: without doing / not having done
• अकृत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund), उपसर्गः अ- (निषेध) + कृत्वा; ‘having not done’

• वपनम्: shaving (tonsure)
• वपनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वपन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• प्रायश्चित्तम्: expiation
• प्रायश्चित्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रायश्चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• विनिर्दिशेत्: should prescribe/indicate
• विनिर्दिशेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि√दिश् (धातु) (वि-नि- उपसर्ग)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• केशानाम्: of the hair
• केशानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: केश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• रक्षणार्थम्: for the purpose of protection
• रक्षणार्थम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: रक्षण (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/प्रयोजन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘रक्षणस्य अर्थः’ = for the purpose of protection)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• द्विगुणम्: twofold / double
• द्विगुणम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (‘द्वौ गुणौ यस्य’/‘twofold’)

• व्रतम्: vow/observance
• व्रतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• आदिशेत्: should enjoin/prescribe
• आदिशेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ√दिश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes ritual accountability: when a prescribed rite (like tonsure) is omitted, one should restore dharmic balance through prāyaścitta and strengthened vrata, showing that intention and corrective discipline preserve purity and order.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it supports bhakti by insisting on disciplined observance: vows and expiations train steadiness (niyama) and sincerity, which are foundational for sustained devotion even when ritual lapses occur.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa (ritual procedure) is implied: it deals with correct performance of rites, and when omissions happen, it prescribes prāyaścitta and adjusted vrata as practical remedial measures.