Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 181

Vāmana’s Advent, Aditi’s Hymn, Bali’s Gift, and the Mahatmya of Bhū-dāna

Devanagari script

अजाण्डबाह्यनिलयं धारारुपमवर्त्तत । तज्जलं पावनं श्रेष्टं ब्रह्मादीन्पावयत्सुरान् ॥ ८१ ॥

Transliteration

ajāṇḍabāhyanilayaṃ dhārārupamavarttata | tajjalaṃ pāvanaṃ śreṣṭaṃ brahmādīnpāvayatsurān || 81 ||

Translation

برہمانڈ کے باہر قیام کرتے ہوئے وہ مسلسل دھارا کی صورت میں بہہ نکلا۔ وہ پانی نہایت پاکیزہ تھا؛ اس نے برہما وغیرہ دیوتاؤں کو بھی پاک کر دیا۔

Word by Word

• अजाण्ड-बाह्य-निलयम्: the abode outside the cosmic egg
• अजाण्ड-बाह्य-निलयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अजाण्ड (प्रातिपदिक) + बाह्य (प्रातिपदिक) + निलय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषः (अजाण्डस्य बाह्ये निलयः)

• धारा-रूपम्: in the form of a stream
• धारा-रूपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: धारा (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (धारायाः रूपम्)

• अवर्त्तत: flowed / existed
• अवर्त्तत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृत् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; (अवर्त्तत = अवर्तत)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (जलं इति)

• जलम्: water
• जलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• पावनम्: purifying
• पावनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (जलम्)

• श्रेष्ठम्: excellent
• श्रेष्ठम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (जलम्)

• ब्रह्म-आदीन्: Brahmā and the others
• ब्रह्म-आदीन्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (ब्रह्मा आदिः येषां ते)

• पावयत्: purified
• पावयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative (णिच्) भावः—पावयति

• सुरान्: the gods
• सुरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Brahma
• Devas (Suras)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It elevates sacred water as a cosmic principle of purification—so potent that it sanctifies even Brahmā and the devas—implying that purity ultimately descends from a transcendent, supra-cosmic source.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By portraying a purifying stream that cleanses even the highest beings, the verse supports a Bhakti theme: grace and sanctification are received through contact with the sacred (tīrtha, pāvana-jala), fostering humility and reliance on divine purification rather than personal status.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Primarily Kalpa (ritual discipline): it underpins the ritual use of sanctified water (ācamanā, prokṣaṇa, snāna) as a means of purification, while framing such practices within a cosmological doctrine of pāvanatva (purifying power).