Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 45

Śuka’s Yoga-ascent, the Echo of ‘Bhoḥ’, and the Vaikuṇṭha Vision

Devanagari script

दिव्यैर्हंसकुलैर्घुष्टाः स्वच्छांबुनिभृताः सदा । तत्र द्वाःस्थैश्चतुर्हस्तेनार्नाभरणभूषितैः ॥ ४५ ॥

Transliteration

divyairhaṃsakulairghuṣṭāḥ svacchāṃbunibhṛtāḥ sadā | tatra dvāḥsthaiścaturhastenārnābharaṇabhūṣitaiḥ || 45 ||

Translation

وہ حوض آسمانی ہنسوں کے نغموں سے گونجتے اور ہمیشہ شفاف پانی سے بھرے رہتے ہیں۔ وہاں دروازے پر چار ہاتھوں والے دربان طرح طرح کے زیورات سے آراستہ کھڑے ہیں۔

Word by Word

• दिव्यैः: divine
• दिव्यैः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (हंसकुलैः)

• हंस-कुलैः: by flocks of swans
• हंस-कुलैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: हंस (प्रातिपदिक) + कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (हंसानां कुलानि = flocks of swans)

• घुष्टाः: resounding
• घुष्टाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घुष्ट (कृदन्त; √घुष् धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (वाप्यः इत्यस्य विशेषणम्)

• स्वच्छ-अम्बु-निभृताः: filled with clear water
• स्वच्छ-अम्बु-निभृताः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वच्छ (प्रातिपदिक) + अम्बु (प्रातिपदिक) + निभृत (कृदन्त; √भृ धातु, नि-उपसर्ग)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (स्वच्छेन अम्बुना निभृताः = filled with clear water)

• सदा: always
• सदा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक अव्यय (locative adverb ‘there’)

• द्वाःस्थैः: by doorkeepers
• द्वाःस्थैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: द्वाःस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• चतुर्-हस्तैः: four-armed
• चतुर्-हस्तैः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; द्विगु-समासः (चत्वारः हस्ताः यस्य = four-armed)

• नानाभरण-भूषितैः: adorned with various ornaments
• नानाभरण-भूषितैः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + आभरण (प्रातिपदिक) + भूषित (कृदन्त; √भूष् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (नानाभरणैः भूषितैः = adorned with various ornaments)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Narada
• Hamsa

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It uses sacred imagery—pure waters, swans, and divine guardians—to portray the purity and protected sanctity of the Lord’s realm, encouraging the seeker to aspire for inner clarity and God-realization (moksha).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By depicting the Lord’s abode as orderly, luminous, and guarded, it implies that devotion is a disciplined approach to the Divine—purifying the heart (svaccha) and steadily moving toward the Lord’s presence.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga (like Vyakarana or Jyotisha) is taught directly; the practical takeaway is dharmic visualization and contemplative focus used in bhakti practice—purity, steadiness, and reverence for sacred space.